પ્રકાશનું શાસ્ત્ર
‘જ્યોતિષ’ શબ્દ સંસ્કૃતના ‘જ્યોતિ’ પરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ પ્રકાશ થાય છે. તે ભારતનું પરંપરાગત જ્યોતિષશાસ્ત્ર છે અને છ વેદાંગોમાંનું એક છે—એટલે કે વેદોની આસપાસ વિકસેલી સહાયક વિદ્યાઓમાંની એક. શરૂઆતમાં તેનો હેતુ વ્યવહારુ હતો: ચોક્કસ પંચાંગ તૈયાર કરવું, જેથી તહેવારો, ધાર્મિક વિધિઓ અને ખેતીનાં કામ યોગ્ય સમયે થઈ શકે.
અનેક સદીઓ દરમિયાન પંચાંગનું આ જ્ઞાન વિકસતું ગયું અને વ્યક્તિની જન્મકુંડળી વાંચવાની એક સંપૂર્ણ પદ્ધતિ બન્યું. સૌથી જાણીતો શાસ્ત્રીય ગ્રંથ ‘બૃહત્ પારાશર હોરાશાસ્ત્ર’ છે, જેની રચના મહર્ષિ પરાશરે કરી હોવાનું મનાય છે. આજે ભારતના મોટા ભાગના જ્યોતિષીઓ, અને GrahaNow પણ, આ જ પારાશરી પરંપરાને અનુસરે છે.
જન્મકુંડળી ખરેખર શું છે
જન્મકુંડળી (ટૂંકમાં કુંડળી) એટલે તમારા જન્મની ચોક્કસ ક્ષણે અને સ્થળે આકાશની સ્થિતિનો નકશો. તેમાં ત્રણ બાબતો નોંધાય છે:
- નવ ગ્રહોમાંથી દરેક ગ્રહ રાશિચક્રની બાર રાશિઓમાંથી કઈ રાશિમાં હતો.
- પૂર્વ ક્ષિતિજ પર કઈ રાશિ ઊગી રહી હતી, જેને લગ્ન અથવા ઉદયલગ્ન કહે છે.
- ચંદ્ર 27 નક્ષત્રોમાંથી કયા નક્ષત્રમાં હતો.
ઉદય રાશિ લગભગ દર બે કલાકે બદલાય છે, તેથી જન્મસમયનું ઘણું મહત્ત્વ છે. એક જ દિવસે એક જ શહેરમાં જન્મેલી બે વ્યક્તિઓની કુંડળી પણ ઘણી જુદી હોઈ શકે છે.
રાશિઓ પશ્ચિમી જ્યોતિષથી કેમ જુદી પડે છે
પશ્ચિમી જ્યોતિષ સામાન્ય રીતે સાયન રાશિચક્ર વાપરે છે, જે ઋતુઓ સાથે જોડાયેલું છે. ભારતીય જ્યોતિષ નિરયન રાશિચક્ર વાપરે છે, જે સ્થિર તારાઓ સાથે જોડાયેલું છે. પૃથ્વીની ધરી ધીમે ધીમે ડોલતી હોવાથી બંને રાશિચક્રો દર 72 વર્ષે લગભગ એક અંશ જેટલાં એકબીજાથી દૂર ખસે છે. આજે આ અંતર લગભગ 24 અંશ છે.
આ અંતરને અયનાંશ કહે છે. GrahaNow લાહિરી (ચિત્રાપક્ષ) અયનાંશ વાપરે છે, જે ભારત સરકારની પંચાંગ સુધારણા સમિતિએ અપનાવેલું ધોરણ છે. વ્યવહારમાં ઘણા લોકોને જોવા મળે છે કે તેમની વૈદિક સૂર્ય રાશિ સામયિકોમાં વાંચેલી રાશિ કરતાં એક રાશિ પહેલાંની છે. બેમાંથી કોઈ ખોટું નથી; બંને જુદા આરંભબિંદુથી મપાય છે.
મુખ્ય આધારસ્તંભો
ફળકથનની લગભગ દરેક વાત આ થોડા મૂળભૂત ખ્યાલોને સાથે મળીને જોવાથી નીકળે છે:
- નવગ્રહ: નવ ગ્રહો, જેમાંથી દરેક અમુક ગુણો અને જીવનનાં અમુક ક્ષેત્રોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
- બાર રાશિઓ: ગ્રહ પોતાનો સ્વભાવ કઈ રીતે પ્રગટ કરશે, તેને પોતાનો રંગ આપતી રાશિઓ.
- બાર ભાવ: દરેક ભાવ જીવનના કોઈ એક ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલો છે, જેમ કે પરિવાર, કામકાજ કે ભાગીદારી.
- 27 નક્ષત્રો: આકાશના વધુ સૂક્ષ્મ વિભાગો, જે ખાસ કરીને ચંદ્ર માટે મહત્ત્વના છે.
- દશા અને ગોચર: ઘટનાઓનો સમય જાણવાની જ્યોતિષની બે મુખ્ય રીતો.
આ દરેક વિષય માટે આ વિભાગમાં અલગ માર્ગદર્શિકા છે, જેથી તમે એક પછી એક વિષય શાંતિથી શીખી શકો.
તેનો સારો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો
પરંપરાગત ગ્રંથો જીવનનાં વલણો અને તબક્કાઓનું વર્ણન કરે છે, અફર ભાગ્યનું નહીં. સારા જ્યોતિષી તમને જણાવે છે કે કઈ બાબતને અનુકૂળતા મળી રહી છે, ક્યાં વધુ ધીરજ રાખવાની જરૂર પડી શકે છે અને ક્યાં તમારો પ્રયત્ન ફળવાની શક્યતા વધારે છે. તમારા નિર્ણયો, સંજોગો અને પોતાની સમજ હંમેશાં મહત્ત્વનાં રહે છે.
જ્યોતિષને ચિંતન અને આયોજન માટેની એક વિચારપૂર્ણ દૃષ્ટિ તરીકે જુઓ. તે તમને જીવનમાં વારંવાર દેખાતી ભાત ઓળખવામાં, કોઈ નવી શરૂઆત માટે સારો દિવસ પસંદ કરવામાં અથવા કોઈ સમયગાળો આવો કેમ લાગે છે તે સમજવામાં મદદ કરી શકે છે. પરંતુ તે ક્યારેય ડૉક્ટર, વકીલ, નાણાકીય સલાહકાર કે તમારી પોતાની કોઠાસૂઝનો વિકલ્પ નથી.
