ഉത്സവങ്ങളും പഞ്ചാംഗവും

മറ്റു പേരുകൾ: മകരസംക്രമം, പൊങ്കൽ, ലോഹ്രി, മാഘി, മാഘ് ബിഹു, ഭോഗാലി ബിഹു, ഉത്തരായൺ

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): സൂര്യൻ നിരയന മകരരാശിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ലോഹ്രി തലേന്ന് രാത്രി ആഘോഷിക്കുന്നു; പൊങ്കലും മാഘ് ബിഹുവും ഇതേ സൂര്യസംക്രമത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ച് ദിവസങ്ങൾ നീളുന്ന വിളവെടുപ്പ് ആഘോഷങ്ങളാണ്.

ചന്ദ്രനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയല്ല, സൂര്യനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്ന ചുരുക്കം ചില പ്രധാന ഉത്സവങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. സൂര്യൻ മകരരാശിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതും പകലുകൾ നീളുന്ന കാലം തുടങ്ങുന്നതും ഇത് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. പുത്തരി, എള്ളും ശർക്കരയും ചേർത്ത മധുരപലഹാരങ്ങൾ, തീകൂട്ടൽ, പട്ടംപറത്തൽ എന്നിവയോടെ ശീതകാല വിളവെടുപ്പിന് സമൂഹങ്ങൾ നന്ദി പറയുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: ബസന്ത് പഞ്ചമി, സരസ്വതീപൂജ

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): ചാന്ദ്രമാസമായ മാഘത്തിലെ ശുക്ലപഞ്ചമി (ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ അഞ്ചാം ദിവസം)

വസന്തത്തിന്റെ ആദ്യലക്ഷണങ്ങളെ സ്വാഗതം ചെയ്യുകയും വിദ്യയുടെയും സംഗീതത്തിന്റെയും കലകളുടെയും ദേവിയായ സരസ്വതിയെ ആദരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഉത്സവമാണിത്. മഞ്ഞ വസ്ത്രങ്ങളും പൂക്കളും പതിവാണ്; പല കുടുംബങ്ങളും കുട്ടികളുടെ വിദ്യാരംഭം ഈ ദിവസം നടത്തുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: ശിവരാത്രി

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): അമാന്ത പഞ്ചാംഗത്തിൽ മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണചതുർദശി (കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ 14-ാം ദിവസം); പൂർണിമാന്ത പഞ്ചാംഗത്തിലെ ഫാൽഗുന കൃഷ്ണചതുർദശിയുടെ അതേ രാത്രി

ശിവന്റെ മഹാരാത്രിയായ ഇത് ഉപവാസം, രാത്രി മുഴുവൻ ഉറക്കമൊഴിക്കൽ, നാമജപം, ശിവലിംഗത്തിൽ അർച്ചന എന്നിവയോടെ ആചരിക്കുന്നു. ആഘോഷത്തേക്കാൾ ആത്മചിന്തയ്ക്കുള്ള രാത്രിയാണിത്; രാത്രിയുടെ നാലു യാമങ്ങളിലൂടെയും ഇത് ആചരിക്കുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: ഹോളികാ ദഹനം, ദോൽ യാത്ര, ദോൽ പൂർണിമ, ഫഗ്വ

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): ഫാൽഗുന പൗർണമി രാത്രിയിൽ ഹോളികാ ദഹനത്തിനായി തീകൂട്ടുന്നു; നിറങ്ങളുടെ ഉത്സവം പിറ്റേന്ന് നടക്കുന്നു

ശീതകാലത്തിന്റെ അവസാനവും, പ്രഹ്ലാദന്റെയും ഹോളികയുടെയും കഥ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ അഹങ്കാരത്തിനുമേൽ ഭക്തി നേടുന്ന വിജയവുമാണ് ഹോളിയിൽ ആഘോഷിക്കുന്നത്. നിറപ്പൊടിയും നിറവെള്ളവും ഒരു ദിവസത്തേക്ക് സാമൂഹിക അതിരുകൾ മായ്ച്ച് എല്ലാവരെയും ഒരേ സന്തോഷത്തിൽ ഒന്നിപ്പിക്കുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: യുഗാദി, ഗുഡി പഡ്വ, നവ്രേ, ചാന്ദ്രസൗര പുതുവർഷം

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): ചൈത്ര ശുക്ല പ്രഥമ, ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിന്റെ ആദ്യ ദിവസം; അമാന്ത ചാന്ദ്രസൗര പഞ്ചാംഗത്തിൽ ഇതോടെയാണ് പുതുവർഷം ആരംഭിക്കുന്നത്

ചാന്ദ്രസൗര പുതുവർഷം ഇതോടെ ആരംഭിക്കുന്നു; പല വീടുകളിലും ഈ ദിവസം ആ വർഷത്തെ പഞ്ചാംഗം ഉറക്കെ വായിക്കുന്നു. വരാനിരിക്കുന്ന വർഷത്തിലെ എല്ലാ രുചികളെയും സ്വീകരിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി തെലുങ്ക്, കന്നഡ കുടുംബങ്ങൾ മധുരം, പുളി, കയ്പ് തുടങ്ങിയ രുചികൾ ചേർത്ത ഒരു വിഭവം പങ്കിടുന്നു; മഹാരാഷ്ട്രയിലെ വീടുകളിൽ അലങ്കരിച്ച ധ്വജദണ്ഡമായ ഗുഡി ഉയർത്തുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: റാം നവമി

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): ചൈത്ര ശുക്ല നവമി — ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഒമ്പതാം ദിവസം; വസന്തകാലത്തെ (ചൈത്ര) നവരാത്രിയുടെ സമാപനം

രാമായണത്തിലെ ജീവിതം കർത്തവ്യത്തിന്റെയും ധർമ്മത്തിന്റെയും മാതൃകയായി കണക്കാക്കുന്ന ശ്രീരാമന്റെ പരമ്പരാഗത ജന്മദിനമാണ് ഇത്. ഭക്തർ രാമായണം വായിക്കുകയും ഭജനകൾ പാടുകയും ഘോഷയാത്രകളും ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ സീതാരാമ വിവാഹച്ചടങ്ങുകളും നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): ഉത്തരേന്ത്യയിലെ മിക്ക ഭാഗങ്ങളിലും ചൈത്ര പൗർണമി; പ്രാദേശിക പാരമ്പര്യങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, തമിഴ്നാട്ടിൽ മാർഗഴി മാസത്തിലും തെലുങ്ക്, കന്നഡ പ്രദേശങ്ങളിലെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ വൈശാഖത്തിലോ മാർഗശീർഷത്തിലോ ഇത് ആചരിക്കുന്നു

ശ്രീരാമന്റെ ഭക്തനും സഹചാരിയുമായ ഹനുമാനെ ശക്തിയുടെയും വിശ്വസ്തതയുടെയും നിസ്വാർത്ഥ സേവനത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി ആദരിക്കുന്ന ദിനമാണിത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനസമയമായി പരമ്പരാഗതമായി കണക്കാക്കുന്ന പ്രഭാതത്തിൽ ഭക്തർ ഹനുമാൻ ചാലീസ ചൊല്ലുകയും പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: മേടസംക്രാന്തി, പുത്താണ്ട്, ബൊഹാഗ് ബിഹു, രൊങ്ഗാലി ബിഹു, പൊഹേല ബൊയ്ശാഖ്, പാന സംക്രാന്തി, വിഷു, ബൈശാഖി

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): സൂര്യൻ നിരയന മേടരാശിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതോടെ സൗരമാസമായ മേടം ആരംഭിക്കുന്നു (തമിഴിൽ ചിത്തിര, ബംഗാളിയിലും അസമീസിലും ബൈശാഖ്)

സൗര കലണ്ടർ പിന്തുടരുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ സൂര്യൻ മേടരാശിയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോഴാണ് പുതുവർഷം ആരംഭിക്കുന്നത്. അതിനാൽ, വ്യത്യസ്ത പേരുകളിലാണെങ്കിലും പല പുതുവത്സര ഉത്സവങ്ങളും ഒരേ ദിവസമാണ് വരുന്നത്. സദ്യകൾ, പുതുവസ്ത്രങ്ങൾ, മുതിർന്നവരെ സന്ദർശിക്കൽ, ക്ഷേത്രാരാധന എന്നിവയിലൂടെ ഇവ പുതുവർഷാഘോഷത്തെ വസന്തകാല വിളവെടുപ്പുമായി കൂട്ടിയിണക്കുന്നു. ബംഗ്ലാദേശിൽ ബംഗാളി പുതുവർഷം ഇപ്പോൾ ഒരു നിശ്ചിത കലണ്ടർ തീയതിയിലാണ് ആചരിക്കുന്നത്.

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): സൂര്യൻ നിരയന മേടരാശിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു (മേടസംക്രാന്തി); മലയാളമാസമായ മേടത്തിന്റെ ഒന്നാം തീയതി

കേരളത്തിലെ ജ്യോതിശ്ശാസ്ത്രപരമായ പുതുവർഷമാണ് വിഷു (മലയാള കലണ്ടർ വർഷം, അതായത് കൊല്ലവർഷം, ആരംഭിക്കുന്നത് ചിങ്ങത്തിലാണ്). ഉണർന്നയുടൻ ആദ്യം കാണുന്ന കാഴ്ചയാണ് വിഷുക്കണി: അരി, സ്വർണമഞ്ഞ നിറമുള്ള കൊന്നപ്പൂക്കൾ, പഴങ്ങൾ, കണ്ണാടി, നിലവിളക്ക് എന്നിവ ഒരുക്കിവയ്ക്കുന്ന ഈ കാഴ്ച വർഷത്തിന് ശുഭകരമായ തുടക്കം നൽകുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. മുതിർന്നവർ വിഷുക്കൈനീട്ടമായി ചെറിയ തുക സമ്മാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: ബൈശാഖി, വസാഖി

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): സൂര്യൻ നിരയന മേടരാശിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു (മേടസംക്രാന്തി); സൗരമാസമായ വൈശാഖത്തിന്റെ ആദ്യ ദിവസം

മേളകളും ഭാംഗ്രയും ഉൾപ്പെടുന്ന പഞ്ചാബിന്റെ വസന്തകാല വിളവെടുപ്പ് ഉത്സവമാണിത്. സിഖുകാർക്ക് 1699-ൽ ഗുരു ഗോബിന്ദ് സിങ് ഖാൽസ സ്ഥാപിച്ചതിന്റെ സ്മരണ കൂടിയാണിത്; ഗുരുദ്വാരകളിലെ പ്രാർത്ഥനകളും ഘോഷയാത്രകളും ഇതിന്റെ ഭാഗമാണ്.

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): മലയാള സൗരമാസമായ മേടത്തിൽ ചന്ദ്രൻ പൂരം നക്ഷത്രത്തിൽ (പൂർവഫൽഗുനി) വരുന്ന ദിവസം

പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം കൊച്ചി രാജാവായിരുന്ന ശക്തൻ തമ്പുരാന്റെ കാലത്താണ് പൂരം ഇന്നത്തെ രൂപം കൈവരിച്ചത്. തൃശ്ശൂരിലെയും പരിസരത്തെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പൂരങ്ങൾ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിന് ചുറ്റും ഒത്തുചേരുന്നു. നെറ്റിപ്പട്ടം കെട്ടിയ ആനകൾ, കുടമാറ്റം, മേളങ്ങൾ, വെടിക്കെട്ട് എന്നിവ ഇതിനെ കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങളിലൊന്നാക്കുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: രഥജാത്ര, രഥോത്സവം

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): ആഷാഢ ശുക്ല ദ്വിതീയ, ആഷാഢമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ രണ്ടാം ദിവസം

ജഗന്നാഥൻ, ബലഭദ്രൻ, സുഭദ്ര എന്നിവരുടെ വിഗ്രഹങ്ങൾ പുരിയിലെ ജഗന്നാഥക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് കൂറ്റൻ മരരഥങ്ങളിൽ ഗുണ്ഡിച്ച ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് എഴുന്നള്ളിക്കുന്നു; ഏകദേശം ഒമ്പത് ദിവസത്തിനുശേഷം തിരികെ കൊണ്ടുവരുകയും ചെയ്യുന്നു. വടം വലിക്കുന്നതിൽ എല്ലാവർക്കും പങ്കെടുക്കാമെന്നതിനാൽ, ദേവൻ ജനങ്ങൾക്കിടയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവരുന്ന അവസരമായി ഈ ഉത്സവം ഏറെ പ്രിയപ്പെട്ടതാണ്.

മറ്റു പേരുകൾ: വ്യാസപൂർണിമ

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): ആഷാഢ പൗർണമി, ചാന്ദ്രമാസമായ ആഷാഢത്തിലെ പൗർണമി ദിവസം

അധ്യാപകരെയും ആത്മീയ ഗുരുക്കന്മാരെയും ആദരിക്കുന്ന ദിവസമാണിത്. വേദങ്ങളും മഹാഭാരതവും സമാഹരിച്ചവനായി പരമ്പരാഗതമായി കരുതപ്പെടുന്ന വ്യാസനുമായി ഈ ദിവസം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വിദ്യാർത്ഥികളും ശിഷ്യരും ഗുരുക്കന്മാർക്ക് നന്ദി അർപ്പിക്കുകയും അവരുടെ അനുഗ്രഹം തേടുകയും ചെയ്യുന്നു.

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): ചാന്ദ്രമാസമായ ആഷാഢത്തിലുടനീളം, ഓരോ മഹാകാളിക്ഷേത്രത്തിന്റെയും പഞ്ചാംഗം നിശ്ചയിക്കുന്ന ദിവസങ്ങളിൽ

പ്രാദേശിക രൂപങ്ങളിലുള്ള മഹാകാളി ദേവിയെ ആദരിക്കുന്ന ഉത്സവമാണ് ബോനാലു. വേവിച്ച ചോറ്, ശർക്കര, തൈര് എന്നിവ നിറച്ച അലങ്കരിച്ച കുടങ്ങൾ (ബോനം) സ്ത്രീകൾ തലയിലേറ്റി നിവേദ്യമായി കൊണ്ടുപോകുന്നു; ഒപ്പം വാദ്യമേളവും ഘോഷയാത്രകളും ഉണ്ടാകും.

മറ്റു പേരുകൾ: ഹരിയാലി തീജ്, കജരി തീജ്, ഹർതാലിക തീജ്, തീയാൻ

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): ശ്രാവണത്തിലെ ശുക്ല തൃതീയ (ഹരിയാലി തീജ്), പൂർണിമാന്ത പഞ്ചാംഗത്തിലെ ഭാദ്രപദത്തിലെ കൃഷ്ണ തൃതീയ (കജരി തീജ്), ഭാദ്രപദത്തിലെ ശുക്ല തൃതീയ (ഹർതാലിക തീജ്)

മഴക്കാലത്തെ തീജ് ഉത്സവങ്ങൾ പ്രധാനമായും പാർവതിയെയും ശിവനുമായുള്ള ദേവിയുടെ ദാമ്പത്യത്തെയും ആദരിച്ച് സ്ത്രീകൾ ആചരിക്കുന്നവയാണ്. ഉപവാസം, പാട്ടുകൾ, മരങ്ങളിൽ കെട്ടിയ ഊഞ്ഞാലുകൾ, പച്ച വസ്ത്രങ്ങൾ, മൈലാഞ്ചി, കുടുംബത്തിന്റെയും ജീവിതപങ്കാളിയുടെയും ക്ഷേമത്തിനായുള്ള പ്രാർത്ഥനകൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: രാഖി, രാഖി പൂർണിമ

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): ശ്രാവണ പൗർണമി, ചാന്ദ്രമാസമായ ശ്രാവണത്തിലെ പൗർണമി ദിവസം

സഹോദരിമാർ സഹോദരന്മാരുടെ കൈത്തണ്ടയിൽ സംരക്ഷണച്ചരടായ രാഖി കെട്ടുന്നു; പകരം സഹോദരന്മാർ കരുതലും പിന്തുണയും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഇന്ന് ഈ ആചാരം ബന്ധുസഹോദരങ്ങളിലേക്കും സുഹൃത്തുക്കളിലേക്കും കുടുംബാംഗങ്ങളെപ്പോലെ കരുതുന്ന മറ്റുള്ളവരിലേക്കും വ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.

മറ്റു പേരുകൾ: ജന്മാഷ്ടമി, ഗോകുലാഷ്ടമി, ശ്രീകൃഷ്ണജയന്തി, ശ്രീകൃഷ്ണ ജന്മാഷ്ടമി

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): പൂർണിമാന്ത പഞ്ചാംഗത്തിലെ ഭാദ്രപദ കൃഷ്ണാഷ്ടമി — കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ എട്ടാം ദിവസം — അമാന്ത പഞ്ചാംഗത്തിലെ ശ്രാവണ കൃഷ്ണാഷ്ടമിയുടെ അതേ ദിവസം; കേരളം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ചില പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ ചന്ദ്രൻ രോഹിണി നക്ഷത്രത്തിൽ നിൽക്കുന്നതിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്

മഥുരയിൽ അർധരാത്രിയിൽ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ജനിച്ചുവെന്ന പരമ്പരാഗത വിശ്വാസത്തിന്റെ ആഘോഷമാണ് ഇത്. ഭക്തർ അർധരാത്രിവരെ ഉപവസിക്കുകയും ഭക്തിഗാനങ്ങൾ പാടുകയും കൃഷ്ണന്റെ ബാല്യകാല രംഗങ്ങൾ പുനരാവിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; മഹാരാഷ്ട്രയിൽ സംഘങ്ങൾ മനുഷ്യപിരമിഡ് തീർത്ത് തൈര് നിറച്ച കുടം ഉടയ്ക്കുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: തിരുവോണം

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): മലയാള സൗരമാസമായ ചിങ്ങത്തിൽ ചന്ദ്രൻ തിരുവോണം നക്ഷത്രത്തിൽ (ശ്രവണം) നിൽക്കുന്ന ദിവസം; അത്തം നാളിൽ തുടങ്ങുന്ന ഓണക്കാലത്തിന്റെ പ്രധാന ദിവസം

കേരളത്തിന്റെ വിളവെടുപ്പ് ഉത്സവമായ ഓണം, സമത്വവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ഭരണത്തിന്റെ പേരിൽ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ഐതിഹ്യരാജാവായ മഹാബലിയുടെ വാർഷിക വരവിനെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. പൂക്കളം, വാഴയിലയിൽ വിളമ്പുന്ന ഓണസദ്യ, വള്ളംകളി, നാടൻ കലാരൂപങ്ങൾ എന്നിവയോടെയാണ് ഓണം ആഘോഷിക്കുന്നത്.

മറ്റു പേരുകൾ: ഗണേശ ചതുർത്ഥി, വിനായക ചവിതി, ഗണേശോത്സവം

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): ഭാദ്രപദ ശുക്ല ചതുർത്ഥി — ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ നാലാം ദിവസം

വിഘ്നങ്ങൾ നീക്കുന്നവനും പുതിയ തുടക്കങ്ങളുടെ ദേവനുമായ ഗണപതിയുടെ ജനനമാണ് ഇത് ആഘോഷിക്കുന്നത്. കളിമൺ വിഗ്രഹങ്ങൾ വീടുകളിലും പൊതുപന്തലുകളിലും ഒന്നു മുതൽ പത്തു ദിവസം വരെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചശേഷം, പലപ്പോഴും അനന്ത ചതുർദശി ദിനത്തിൽ, വെള്ളത്തിൽ നിമജ്ജനം ചെയ്യുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: പിതൃപക്ഷം, മഹാലയപക്ഷം, ശ്രാദ്ധപക്ഷം, മഹാലയ അമാവാസി

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): അമാന്ത പഞ്ചാംഗത്തിലെ ഭാദ്രപദ കൃഷ്ണപക്ഷം — പൂർണിമാന്ത പഞ്ചാംഗത്തിലെ ആശ്വിന കൃഷ്ണപക്ഷവുമായി വരുന്ന അതേ പക്ഷം — മഹാലയ (സർവപിതൃ) അമാവാസിയിൽ അവസാനിക്കുന്നു

ഈ പക്ഷത്തിൽ കുടുംബങ്ങൾ ശ്രാദ്ധവും ജലം, എള്ള്, അന്നം എന്നിവ അർപ്പിച്ചുള്ള തർപ്പണവും നടത്തി പൂർവ്വികരെ സ്മരിക്കുന്നു. അവസാനത്തെ അമാവാസി എല്ലാ പൂർവ്വികർക്കുമായി മാറ്റിവയ്ക്കുന്നു; ബംഗാളിൽ ദുർഗാപൂജയ്ക്ക് മുമ്പുള്ള ദേവിയുടെ ആവാഹനമായും ഈ ദിവസം ആചരിക്കുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: നവരാത്രി, ദസറ, ദസര, വിജയദശമി, ബൊമ്മക്കൊലു, ഗർബ

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): ആശ്വിന (ആശ്വയുജ) ശുക്ല പ്രഥമ മുതൽ നവമി വരെ ഒമ്പത് രാത്രികൾ; ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പത്താം ദിവസമായ ശുക്ല ദശമിയിലാണ് വിജയദശമി

ഒമ്പത് രാത്രികളിൽ ദേവിയുടെ പല രൂപങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്നു; പത്താം ദിവസം തിന്മയ്ക്കുമേൽ നന്മയുടെ വിജയം ആഘോഷിക്കുന്നു. ദുർഗ മഹിഷാസുരനെ നിഗ്രഹിച്ചതും രാമൻ രാവണനെ ജയിച്ചതുമാണ് ഈ വിജയത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾ. വിദ്യാരംഭത്തിനും പുതിയ പ്രവൃത്തികൾ തുടങ്ങാനും ശുഭദിനമായാണ് വിജയദശമി കണക്കാക്കുന്നത്.

മറ്റു പേരുകൾ: ദുർഗോത്സവം, ശാരദോത്സവം

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): ശരത് നവരാത്രിക്കാലത്തെ പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ — ആശ്വിന ശുക്ല ഷഷ്ഠി മുതൽ ദശമി വരെ (ആശ്വിനത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ആറാം ദിവസം മുതൽ പത്താം ദിവസം വരെ)

വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തുന്ന മകളായാണ് ദുർഗയെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത്. അലങ്കരിച്ച വിഗ്രഹങ്ങളിലും പന്തലുകളിലും പൂജകൾ നടത്തി, വിജയദശമിയിൽ നിമജ്ജനത്തോടെ ദുർഗയെ യാത്രയാക്കുന്നു. കൊൽക്കത്തയിലെ ദുർഗാപൂജ യുനെസ്കോയുടെ മാനവരാശിയുടെ അമൂർത്ത സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെ പ്രതിനിധി പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): ഭാദ്രപദത്തിന്റെ അവസാനത്തിലെ മഹാലയ (പിതൃ) അമാവാസി മുതൽ ആശ്വയുജത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ എട്ടാം ദിവസമായ ദുർഗാഷ്ടമി വരെ ഒമ്പത് ദിവസം

ഗൗരീദേവിയെ ആദരിച്ച് സ്ത്രീകൾ കാലാനുസൃതമായ പൂക്കൾ കൊണ്ട് തട്ടുകളുള്ള പുഷ്പാലങ്കാരങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നു. അവയ്ക്ക് ചുറ്റും വട്ടത്തിൽ പാടി നൃത്തം ചെയ്യുകയും അവസാന ദിവസം തടാകങ്ങളിലും കുളങ്ങളിലും ഒഴുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തെലങ്കാനയുടെ സാംസ്കാരിക ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകടനമായാണ് ഇത് കണക്കാക്കുന്നത്.

മറ്റു പേരുകൾ: ദിവാലി, ദീപാവലി

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): അമാന്ത പഞ്ചാംഗത്തിലെ ആശ്വിന അമാവാസി — പൂർണിമാന്ത പഞ്ചാംഗത്തിലെ കാർത്തിക അമാവാസിയുടെ അതേ രാത്രി; വിശാലമായ ഉത്സവാചരണം ധൻതേരസ് മുതൽ ഭായ് ദൂജ് വരെ ഏകദേശം അഞ്ച് ദിവസം നീളുന്നു

ഇരുട്ടിനുമേൽ വെളിച്ചത്തിന്റെ വിജയത്തെ ആഘോഷിക്കുന്ന ദീപങ്ങളുടെ ഉത്സവമാണിത്. രാമൻ അയോധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയതും കൃഷ്ണൻ നരകാസുരനെ നിഗ്രഹിച്ചതും അമാവാസി രാത്രിയിലെ ലക്ഷ്മീപൂജയും ഈ ആഘോഷവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വീടുകൾ വൃത്തിയാക്കി ദീപങ്ങൾ തെളിക്കുകയും കുടുംബാംഗങ്ങൾ മധുരപലഹാരങ്ങളും സമ്മാനങ്ങളും പരസ്പരം പങ്കിടുകയും ചെയ്യുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: ഛഠ്, സൂര്യ ഷഷ്ഠി

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): കാർത്തിക ശുക്ല ഷഷ്ഠി — കാർത്തികമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ആറാം ദിവസം (ദീപാവലിക്ക് ആറു ദിവസത്തിനു ശേഷം); ചതുർത്ഥി മുതൽ സപ്തമി വരെ നീളുന്ന നാലുദിവസത്തെ ആചരണത്തിന്റെ ഭാഗം

സൂര്യദേവനും ഛഠീ മയ്യയ്ക്കും സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഉത്സവമാണ് ഛഠ്. ഭക്തർ കർശനമായ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് നദികളിലോ കുളങ്ങളിലോ ഇറങ്ങിനിന്ന് ഷഷ്ഠിയിൽ അസ്തമയസൂര്യനും പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉദയസൂര്യനും അർഘ്യം അർപ്പിക്കുന്നു. ജീവനും ആരോഗ്യവും നൽകിയതിന് അവർ നന്ദി പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: കാർത്തിക പൗർണമി, ദേവദീപാവലി, ത്രിപുരി പൗർണമി, ബോയിത ബന്ദന

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): കാർത്തിക ചാന്ദ്രമാസത്തിലെ പൗർണമി

പുണ്യമാസമായ കാർത്തികത്തിന് സമാപനം കുറിക്കുന്ന ഈ പൗർണമി നദീസ്നാനം, ദീപം തെളിയിക്കൽ, ക്ഷേത്രാരാധന എന്നിവയോടെ ആചരിക്കുന്നു. വാരാണസിയിൽ ഘാട്ടുകൾ എണ്ണമറ്റ ദീപങ്ങളാൽ പ്രകാശിക്കുന്നു; പരമ്പരാഗതമായി ഇതിനെ ‘ദേവന്മാരുടെ ദീപാവലി’ എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. ഒഡീഷയിൽ കടൽ കടന്ന് ദ്വീപുകളിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തിരുന്ന വ്യാപാരികളുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ചെറുതോണികൾ വെള്ളത്തിൽ ഒഴുക്കുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: കാർത്തികൈ ദീപം, തൃക്കാർത്തിക

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): തമിഴ് സൗരമാസമായ കാർത്തികൈയിൽ ചന്ദ്രൻ കാർത്തിക നക്ഷത്രത്തിൽ നിൽക്കുന്ന ദിവസം; സാധാരണയായി പൗർണമിയോടൊപ്പമോ അതിനടുത്തോ ആയിരിക്കും

വീടുകളിലും ക്ഷേത്രങ്ങളിലും എണ്ണവിളക്കുകൾ നിരനിരയായി തെളിയിക്കുന്നു. തിരുവണ്ണാമലയിൽ അരുണാചല മലമുകളിൽ മഹാദീപം എന്ന വലിയ ദീപം തെളിയിക്കുന്നു. അനന്തമായ ജ്യോതിസ്തംഭമായി ശിവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട പാരമ്പര്യത്തെ ഇത് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

മറ്റു പേരുകൾ: കുംഭമേള, മഹാകുംഭം, അർധകുംഭം

എപ്പോൾ (പഞ്ചാംഗം): വ്യാഴത്തിന്റെയും സൂര്യന്റെയും (ചിലപ്പോൾ ചന്ദ്രന്റെയും) സ്ഥാനങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഇത് നിശ്ചയിക്കുന്നത്. സാധാരണയായി വിവരിക്കുന്നതനുസരിച്ച്: വ്യാഴം മേടത്തിലോ ഇടവത്തിലോ, സൂര്യൻ മകരത്തിലും ആയിരിക്കുമ്പോൾ പ്രയാഗ്‌രാജ്; വ്യാഴം കുംഭത്തിലും സൂര്യൻ മേടത്തിലുമായിരിക്കുമ്പോൾ ഹരിദ്വാർ; വ്യാഴവും സൂര്യനും ചിങ്ങത്തിലായിരിക്കുമ്പോൾ നാസിക്-ത്ര്യംബകേശ്വർ; വ്യാഴം ചിങ്ങത്തിലും സൂര്യൻ മേടത്തിലുമായിരിക്കുമ്പോൾ ഉജ്ജയിൻ. കൃത്യമായ നിയമങ്ങൾ പാരമ്പര്യങ്ങൾക്കും സംഘാടക സമിതികൾക്കും അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു

ശുഭദിനങ്ങളിൽ പുണ്യനദികളിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ തീർത്ഥാടകർ ഒത്തുകൂടുന്നു; പാലാഴിമഥനത്തിനിടെ കുംഭത്തിൽ (കുടത്തിൽ) നിന്ന് തുളുമ്പിയ അമൃതത്തുള്ളികളുമായി പാരമ്പര്യം ഇതിനെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമാധാനപരമായ സംഗമങ്ങളിലൊന്നായ ഇത് യുനെസ്കോയുടെ മാനവരാശിയുടെ അമൂർത്ത സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെ പ്രതിനിധിപ്പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇതിന്റെ ഉത്ഭവവും ചില സ്ഥലങ്ങളിലെ 12 വർഷത്തെ ചക്രവും തർക്കവിഷയമാണെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.