ഓരോ സംസ്ഥാനത്തും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്തുമുള്ള പ്രശസ്ത ക്ഷേത്രങ്ങളും പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും — ചുരുക്കത്തിലുള്ള ചരിത്രം, പ്രധാന ഉത്സവങ്ങൾ, ജ്യോതിഷവുമായുള്ള ബന്ധം എന്നിവ സഹിതം.
ആന്ധ്രപ്രദേശ്
സംസ്ഥാനം
തിരുമല ശ്രീ വെങ്കടേശ്വര ക്ഷേത്രം
తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర ఆలయం
തിരുമല, തിരുപ്പതി ജില്ല
ദേവത: വെങ്കടേശ്വരൻ (വിഷ്ണുവിന്റെ ഒരു രൂപം)
ഉത്സവങ്ങൾ: ശ്രീവാരി ബ്രഹ്മോത്സവം, വൈകുണ്ഠ ഏകാദശി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
തിരുപ്പതിക്ക് മുകളിലുള്ള ശേഷാചല മലനിരകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സന്ദർശിക്കുന്ന തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്. പല്ലവ, ചോള, പാണ്ഡ്യ, വിജയനഗര രാജാക്കന്മാർ നൽകിയിരുന്ന പിന്തുണ ശിലാലിഖിതങ്ങളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ന് നിയമപ്രകാരം രൂപീകരിച്ച ട്രസ്റ്റായ തിരുമല തിരുപ്പതി ദേവസ്ഥാനമാണ് (ടി.ടി.ഡി.) ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടത്തിപ്പ് നിർവഹിക്കുന്നത്.
ശിവന്റെ പഞ്ചഭൂത ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഇവിടെ, വായുതത്ത്വമായാണ് ശിവനെ ആരാധിക്കുന്നത്. പ്രധാന ക്ഷേത്രനിർമിതി 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചോള രാജാക്കന്മാരുടെ കാലത്തേതായി കരുതപ്പെടുന്നു. വലിയ ഗോപുരവും നൂറുകാൽ മണ്ഡപവും 1516-ൽ വിജയനഗര രാജാവായ കൃഷ്ണദേവരായരുടെ കാലത്ത് കൂട്ടിച്ചേർത്തതാണ്. 2010-ൽ ഗോപുരം തകർന്നുവീണെങ്കിലും പിന്നീട് പുനർനിർമിച്ചു.
ജ്യോതിഷബന്ധം: ചന്ദ്രന്റെ പാതയിലെ ഛായാഗ്രഹങ്ങളായ രാഹു-കേതുക്കളുടെ ജ്യോതിഷപരമായ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് ആശ്വാസം തേടി ഭക്തർ നടത്തുന്ന രാഹു-കേതു പൂജയ്ക്ക് ഈ ക്ഷേത്രം ഏറെ പ്രസിദ്ധമാണ്. മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളും അടച്ചിടുന്ന സൂര്യ-ചന്ദ്രഗ്രഹണ സമയത്തും ഇവിടെ ആരാധനയ്ക്കായി നട തുറന്നിരിക്കും എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.
ശ്രീശൈലം ഭ്രമരാംബ മല്ലികാർജുന ക്ഷേത്രം
శ్రీశైలం మల్లికార్జున ఆలయం
ശ്രീശൈലം, നന്ദ്യാൽ ജില്ല
ദേവത: മല്ലികാർജുനൻ (ശിവൻ), ഭ്രമരാംബ (പാർവതി)
ഉത്സവങ്ങൾ: മഹാശിവരാത്രി, യുഗാദി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
കൃഷ്ണാനദിക്ക് മുകളിലുള്ള നല്ലമല മലനിരകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ശ്രീശൈലം, ശിവന്റെ പന്ത്രണ്ട് ജ്യോതിർലിംഗങ്ങളിൽ ഒന്നായും ദേവിയുടെ ശക്തിപീഠമായും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് അതിപുരാതനമായ പഴക്കമുണ്ട്. ഇന്നത്തെ മതിൽക്കെട്ടുള്ള ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തിൽ വിജയനഗര, റെഡ്ഡി രാജാക്കന്മാർ ഉൾപ്പെടെ പല രാജവംശങ്ങൾ നിർമിച്ച ഭാഗങ്ങൾ കാണാം.
അരുണാചൽ പ്രദേശ്
സംസ്ഥാനം
പരശുരാം കുണ്ഡ്
ലോഹിത് ജില്ല, തേസുവിനടുത്ത്
ദേവത: വിഷ്ണുവിന്റെ ആറാമത്തെ അവതാരമായ പരശുരാമൻ
ഉത്സവങ്ങൾ: മകരസംക്രാന്തിയിലെ പുണ്യസ്നാനവും മേളയും
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ലോഹിത് നദിയുടെ കീഴ്ഭാഗത്തുള്ള ഈ ജലാശയം പരശുരാമന്റെ കഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അമ്മ രേണുകയ്ക്കെതിരായ പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിച്ച ശേഷം, ഇവിടെ കഴുകിയപ്പോഴാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഴു കൈയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. 1950-ലെ അസം ഭൂകമ്പത്തിൽ യഥാർത്ഥ കുണ്ഡ് മണ്ണിനടിയിലായി; പാറക്കല്ലുകൾ ചേർന്ന് രൂപപ്പെട്ട പുതിയ കുളമാണ് ഇപ്പോൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
തവാങ് ബുദ്ധവിഹാരം (ഗാദെൻ നംഗ്യാൽ ലാത്സെ)
തവാങ് · ബൗദ്ധ
ദേവത: ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമതത്തിലെ ഗെലുഗ് സമ്പ്രദായത്തിന്റെ വിഹാരം
ഉത്സവങ്ങൾ: ലോസാർ, തോർഗ്യ, ചോക്‌സാർ
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
അഞ്ചാമത്തെ ദലൈലാമയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം മെരാക് ലാമ ലോദ്രെ ഗ്യാത്സോ 1680-81-ൽ സ്ഥാപിച്ച ഈ വിഹാരം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ബുദ്ധവിഹാരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മതിൽക്കെട്ടുള്ള സമുച്ചയത്തിൽ ഡസൻകണക്കിന് താമസക്കെട്ടിടങ്ങളും കാംഗ്യുർ, തെംഗ്യുർ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ഗ്രന്ഥശാലയും ഉണ്ട്.
മാലിനീഥാൻ
ലികാബലി, ലോവർ സിയാങ് ജില്ല
ദേവത: ദുർഗയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു മാതൃദേവി (പ്രാദേശികമായി കെചായ്-ഖാതി)
ഉത്സവങ്ങൾ: മാലിനി മേള (വസന്തകാലം)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ബ്രഹ്മപുത്രയ്ക്ക് മുകളിലുള്ള ഈ മലമുകളിലെ പുരാവസ്തുസ്ഥലത്ത്, പൊതുവെ 13–14-ാം നൂറ്റാണ്ടുകളിലെ ചുടിയ രാജാക്കന്മാരുടേതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പൂർവ-മധ്യകാല ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ശിലാവശിഷ്ടങ്ങളും കൊത്തുപണികളുള്ള ദേവരൂപങ്ങളും മൃഗരൂപങ്ങളും കാണാം. ശ്രീമന്ത ശങ്കരദേവനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വൈഷ്ണവ പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, കൃഷ്ണനും രുക്മിണിയും ശിവന്റെയും ദുർഗയുടെയും അതിഥികളായി ഇവിടെ വിശ്രമിച്ചുവെന്നാണ് വിശ്വാസം.
അസം
സംസ്ഥാനം
കാമാഖ്യ ക്ഷേത്രം
কামাখ্যা মন্দিৰ
നീലാചൽ മല, ഗുവാഹത്തി
ദേവത: മാതൃദേവിയായ കാമാഖ്യ
ഉത്സവങ്ങൾ: അംബുബാചി മേള, ദുർഗാപൂജ, മനസാപൂജ
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ശക്തിപീഠങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതും ഏറെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നതുമായവയിൽ ഒന്നും താന്ത്രികാരാധനയുടെ പ്രധാനകേന്ദ്രവുമാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ഇവിടെ വിഗ്രഹമില്ല; നീരുറവയിൽനിന്നുള്ള ജലധാരയാൽ നനയുന്ന പ്രകൃതിദത്ത ശിലയെയാണ് ഭക്തർ ആരാധിക്കുന്നത്. ഏകദേശം 8–9-ാം നൂറ്റാണ്ടിലേതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം പലതവണ പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. അതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത് 1565-ൽ കോച്ച് രാജാവായ നരനാരായണന്റെ കാലത്തുണ്ടായ പുനർനിർമ്മാണമാണ്.
ഉമാനന്ദ ക്ഷേത്രം
উমানন্দ মন্দিৰ
മയിൽ ദ്വീപ് (ഉമാനന്ദ), ബ്രഹ്മപുത്ര നദി, ഗുവാഹത്തി
ദേവത: ശിവൻ
ഉത്സവങ്ങൾ: മഹാശിവരാത്രി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ബ്രഹ്മപുത്രയിലെ ഒരു ദ്വീപിലുള്ള ഭസ്മാചലം എന്ന ചെറിയ കുന്നിന്റെ മുകളിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ശിവൻ കാമദേവനെ ദഹിപ്പിച്ചത് ഇവിടെയാണെന്ന് കാളികാപുരാണം പറയുന്നു. 1694-ൽ അഹോം രാജാവായ ഗദാധർ സിംഹയാണ് ഇത് പണികഴിപ്പിച്ചത്. 1897-ലെ ഭൂകമ്പത്തിൽ കനത്ത നാശനഷ്ടമുണ്ടായതിനെത്തുടർന്ന് ഒരു പ്രാദേശിക വ്യാപാരി ക്ഷേത്രം പുനർനിർമ്മിച്ചു.
നവഗ്രഹ ക്ഷേത്രം
নৱগ্ৰহ মন্দিৰ
ചിത്രാചൽ മല, ഗുവാഹത്തി
ദേവത: ഒമ്പത് ലിംഗങ്ങളായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന നവഗ്രഹങ്ങൾ; നടുവിൽ സൂര്യന്റെ ലിംഗം
ഉത്സവങ്ങൾ: ദിവസേനയുള്ള നവഗ്രഹപൂജ, മാഘ–ഫാൽഗുന സംക്രാന്തിയിലെ വാർഷിക മഹായജ്ഞം
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഒമ്പത് ഗ്രഹങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഒമ്പത് ലിംഗങ്ങളാണ് ശ്രീകോവിലിലുള്ളത്; ഓരോന്നും അതത് ഗ്രഹത്തിന്റെ നിറത്തിലുള്ള വസ്ത്രം അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇന്നത്തെ ക്ഷേത്രം 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ അഹോം രാജാവായ രാജേശ്വർ സിംഹ പണികഴിപ്പിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്നു. ഇതിനുമുമ്പ് ഇവിടെ ഒരു ക്ഷേത്രം ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കാം, എങ്കിലും അതിന്റെ ഉത്ഭവം വ്യക്തമല്ല.
ജ്യോതിഷബന്ധം: നവഗ്രഹങ്ങൾക്കു മാത്രമായി സമർപ്പിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം ഏറെക്കാലമായി അസമിലെ ജ്യോതിഷവിദ്യയുടെയും ജ്യോതിശ്ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും പഠനകേന്ദ്രമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പുരാതനനാമമായ പ്രാഗ്ജ്യോതിഷപുരം സാധാരണയായി “കിഴക്കൻ ജ്യോതിഷവിദ്യയുടെ നഗരം” എന്നാണ് വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത്. ഈ വ്യാഖ്യാനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന തെളിവായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ജ്യോതിശ്ശാസ്ത്രബന്ധം പലപ്പോഴും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു.
ബിഹാർ
സംസ്ഥാനം
മഹാബോധി ക്ഷേത്രം
महाबोधि मंदिर
ബോധ്ഗയ, ഗയ ജില്ല · ബൗദ്ധ
ദേവത: ബുദ്ധൻ — ബോധിവൃക്ഷത്തിനരികെ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധോദയം ലഭിച്ച സ്ഥലത്ത്
ഉത്സവങ്ങൾ: ബുദ്ധപൂർണിമ (വെസാക്)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
സിദ്ധാർത്ഥ ഗൗതമന് ബോധോദയം ലഭിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്ന സ്ഥലത്താണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ക്രി.മു. 3-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇവിടെ ആദ്യത്തെ സന്നിധി പണികഴിപ്പിച്ചത് അശോക ചക്രവർത്തിയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഇന്നത്തെ ഇഷ്ടികക്ഷേത്രം പ്രധാനമായും ഗുപ്തകാലത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിലേതാണ്; ഏകദേശം ക്രി.വ. 5–6-ാം നൂറ്റാണ്ടിലേത്. 1880-കളിൽ ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിക്കുകയും 2002-ൽ യുനെസ്കോ ലോകപൈതൃകസ്ഥാനമായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു.
വിഷ്ണുപാദ ക്ഷേത്രം
विष्णुपद मंदिर
ഗയ
ദേവത: ബസാൾട്ട് ശിലയിൽ പതിഞ്ഞ കാൽപ്പാടായ വിഷ്ണുപാദത്തിലൂടെ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു
ഉത്സവങ്ങൾ: പിതൃപക്ഷ മേള
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ധർമ്മശില എന്നറിയപ്പെടുന്ന ബസാൾട്ട് ശിലയിൽ കൊത്തിയിട്ടുള്ള, വിഷ്ണുവിന്റേതെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്ന കാൽപ്പാടാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. ഇന്നത്തെ ക്ഷേത്രം 1787-ൽ ഇൻഡോർ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന അഹല്യാബായ് ഹോൾക്കർ പുനർനിർമ്മിച്ചതാണ്. ഗയ ഏറെക്കാലമായി പ്രസിദ്ധമായ പിതൃശ്രാദ്ധകർമങ്ങളുടെ പ്രധാനകേന്ദ്രവും ഇതുതന്നെയാണ്.
ദേവത: 1666-ൽ ഇവിടെ ജനിച്ച പത്താമത്തെ സിഖ് ഗുരുവായ ഗുരു ഗോബിന്ദ് സിങ്
ഉത്സവങ്ങൾ: ഗുരു ഗോബിന്ദ് സിങ്ങിന്റെ പ്രകാശ് പുരബ്
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
സിഖ് മതാധികാരത്തിന്റെ പരമോന്നത പീഠങ്ങളായ അഞ്ച് തഖ്തുകളിൽ ഒന്നായ ഇത്, ഗുരു ഗോബിന്ദ് സിങ് ജനിച്ച സ്ഥലമാണ്. ഗുരു ഗോബിന്ദ് സിങ് ബാല്യകാലം ചെലവഴിച്ച പട്നയിലാണ് ഈ സന്നിധി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഒരു തീപ്പിടിത്തത്തെ തുടർന്ന് 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മഹാരാജ രഞ്ജിത് സിങ് ഇത് പുനർനിർമ്മിച്ചു. 1934-ലെ ഭൂകമ്പത്തിലുണ്ടായ കേടുപാടുകൾക്കുശേഷം 1948-നും 1957-നും ഇടയിൽ വീണ്ടും പുനർനിർമ്മിച്ചു.
ഛത്തീസ്ഗഢ്
സംസ്ഥാനം
ദന്തേശ്വരി ക്ഷേത്രം
दंतेश्वरी मंदिर
ദന്തേവാഡ
ദേവത: ദന്തേശ്വരി ദേവി
ഉത്സവങ്ങൾ: ബസ്തർ ദസറ, നവരാത്രി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് ശക്തിപീഠങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം 14-ാം നൂറ്റാണ്ടിലേതാണ്; ദന്തേവാഡ നഗരത്തിന് പേര് നൽകിയതും ഈ ക്ഷേത്രമാണ്. പഴയ ബസ്തർ രാജകുടുംബത്തിന്റെ കുലദേവതയായ ദേവിയുടെ എഴുന്നള്ളത്ത് പ്രദേശത്തെ പ്രസിദ്ധമായ ബസ്തർ ദസറയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങാണ്.
ഭോരംദേവ് ക്ഷേത്രം
भोरमदेव मंदिर
ഭോരംദേവ്, കബീർധാം (കവർധ) ജില്ല
ദേവത: ശിവൻ
ഉത്സവങ്ങൾ: മഹാശിവരാത്രി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
മൈകൽ മലനിരകളുടെ അടിവാരത്തുള്ള പ്രധാന ശിലാക്ഷേത്രം ഏകദേശം 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലേതായി കണക്കാക്കുന്നു; പ്രദേശത്തെ നാഗ ഭരണാധികാരികളാണ് ഇത് പണികഴിപ്പിച്ചതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ശിൽപ്പസമൃദ്ധമായ ചുവരുകൾ കാരണം ഇതിന് ‘ഛത്തീസ്ഗഢിന്റെ ഖജുരാഹോ’ എന്ന വിളിപ്പേര് ലഭിച്ചു.
മഹാമായ ക്ഷേത്രം
महामाया मंदिर
രതൻപൂർ, ബിലാസ്പൂർ ജില്ല
ദേവത: കോസലേശ്വരി എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്ന മഹാമായ (ദുർഗ / മഹാലക്ഷ്മി)
ഉത്സവങ്ങൾ: നവരാത്രി (ജ്യോതി കലശം തെളിയിക്കൽ)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ചെറിയൊരു ക്ഷേത്രനഗരമായ രതൻപൂർ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആദ്യകാല തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. ഏകദേശം ഇന്നത്തെ ഛത്തീസ്ഗഢിന് സമാനമായിരുന്ന പഴയ ദക്ഷിണ കോസലത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാനദേവിയായി മഹാമായ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. ഭക്തർ ഈ സന്നിധിയെ ശക്തിപീഠങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കുന്നു.
പല സാരസ്വത കുടുംബങ്ങളുടെയും കുലദേവതയായ ശ്രീ മംഗേഷ്, ഗോവയിലെ ഏറ്റവും വലുതും ഏറ്റവുമധികം ആളുകൾ സന്ദർശിക്കുന്നതുമായ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. പോർച്ചുഗീസ് കാലത്ത് ദേവവിഗ്രഹം ഉൾനാട്ടിലേക്ക് മാറ്റി. ഇന്നത്തെ ക്ഷേത്രം മറാഠ ഭരണകാലത്ത് പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്; പിന്നീട് പലതവണ നവീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ശ്രീ ശാന്താദുർഗ ക്ഷേത്രം
കവലെം, പോണ്ട താലൂക്ക്
ദേവത: ദുർഗയുടെ ശാന്തരൂപമായ ശാന്താദുർഗ
ഉത്സവങ്ങൾ: വാർഷിക ജാത്ര, നവരാത്രി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
പനാജിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 30 കി.മീ. അകലെ കവലെമിലെ ഒരു കുന്നിന്റെ അടിവാരത്തുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം പല ഗൗഡ സാരസ്വത കുടുംബങ്ങളുടെയും കുലദേവതയാണ്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിന് ചുറ്റും മറ്റു ദേവതകൾക്കുള്ള ചെറുസന്നിധികളുള്ള, വ്യതിരിക്തമായ ഗോവൻ ക്ഷേത്രശൈലിയിലാണ് ഇത് പണികഴിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. 2016-ൽ ഈ സ്ഥലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന് 450 വർഷം തികഞ്ഞു.
ബോം ജീസസ് ബസിലിക്ക
പഴയ ഗോവ · ക്രൈസ്തവ
ദേവത: ഉണ്ണിയേശുവിന് സമർപ്പിച്ചത്; വിശുദ്ധ ഫ്രാൻസിസ് സേവ്യറുടെ തിരുശേഷിപ്പുകൾ ഇവിടെയുണ്ട്
ഉത്സവങ്ങൾ: വിശുദ്ധ ഫ്രാൻസിസ് സേവ്യറുടെ തിരുനാൾ (ഡിസംബർ 3)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
പോർച്ചുഗീസ് ഇന്ത്യയുടെ പഴയ തലസ്ഥാനത്തുള്ള ഈ ബറോക്ക് ബസിലിക്കയിൽ വിശുദ്ധ ഫ്രാൻസിസ് സേവ്യറുടെ തിരുശരീരം സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇത് യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക സ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. 1946-ൽ മൈനർ ബസിലിക്ക പദവിയിലേക്ക് ഉയർത്തപ്പെട്ട ഇത് ഇന്നും പ്രധാന തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രമായി തുടരുന്നു.
ഗുജറാത്ത്
സംസ്ഥാനം
സോമനാഥ ക്ഷേത്രം
સોમનાથ મંદિર
പ്രഭാസ് പാടൻ, വെരാവൽ, ഗിർ സോമനാഥ് ജില്ല
ദേവത: ശിവൻ (പന്ത്രണ്ട് ജ്യോതിർലിംഗങ്ങളിൽ ഒന്നാമത്തേത്)
ഉത്സവങ്ങൾ: മഹാശിവരാത്രി, കാർത്തിക പൗർണമി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
മഹാഭാരതത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന തീർത്ഥമായ പ്രഭാസിൽ, സൗരാഷ്ട്ര തീരത്താണ് സോമനാഥ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ആദ്യത്തെ ക്ഷേത്രം പണിത കാലം വ്യക്തമല്ല. ഈ സന്നിധി പലതവണ ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു; 1026-ൽ ഗസ്നിയിലെ മഹ്മൂദ് നടത്തിയ ആക്രമണത്തിനു ശേഷമുള്ള പുനർനിർമ്മാണം അവയിൽ പ്രധാനമാണ്. ഇന്നത്തെ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ 1951-ലായിരുന്നു.
ജ്യോതിഷബന്ധം: സോമന്റെ, അതായത് ചന്ദ്രന്റെ, നാഥൻ എന്നാണ് പേരിന്റെ അർത്ഥം. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, നഷ്ടപ്പെട്ട തേജസ്സ് വീണ്ടെടുക്കാൻ സോമൻ (ചന്ദ്രൻ) ‘പ്രഭ’ എന്നർത്ഥമുള്ള പ്രഭാസിൽ സ്നാനം ചെയ്തു; ചന്ദ്രന്റെ വൃദ്ധിക്ഷയങ്ങൾ ഈ കഥയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
ദ്വാരകാധീശ ക്ഷേത്രം (ജഗത് മന്ദിർ)
દ્વારકાધીશ મંદિર
ദ്വാരക, ദേവഭൂമി ദ്വാരക ജില്ല
ദേവത: ദ്വാരകയുടെ നാഥനായ ദ്വാരകാധീശന്റെ രൂപത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണൻ
ഉത്സവങ്ങൾ: ജന്മാഷ്ടമി, ഹോളി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
72 തൂണുകളിൽ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന അഞ്ചുനിലയുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം ചാർ ധാമുകളിൽ ഒന്നും വിഷ്ണുവിന്റെ ഒരു ദിവ്യദേശവുമാണ്. ഏറിയാൽ ക്രി.മു. 200-നോടടുത്ത കാലം വരെ പഴക്കമുണ്ടാകാവുന്ന ഒരു ആദ്യകാല സന്നിധി ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പുരാവസ്തു കണ്ടെത്തലുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഇന്നത്തെ കെട്ടിടം പ്രധാനമായും 15-ാം, 16-ാം നൂറ്റാണ്ടുകളിലേതാണ്.
പ്രധാന ശക്തിപീഠമായി ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, ആരവല്ലിയിലെ അരാസുർ കുന്നിലുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള വിഗ്രഹമില്ല; ദേവിയുടെ രൂപം തോന്നിപ്പിക്കും വിധം ദിവസേന അലങ്കരിക്കുന്ന പവിത്രമായ ജ്യാമിതീയ യന്ത്രത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് ആരാധന. പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്.
ഏകദേശം 900 സന്നിധികൾ ശത്രുഞ്ജയ മലകളെ അലങ്കരിക്കുന്നു; അതിനാൽ പാലിതാനയ്ക്ക് ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ നഗരം എന്ന പേര് ലഭിച്ചു. ഇന്ന് ശേഷിക്കുന്ന ഏറ്റവും പഴയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഏകദേശം 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിലേതാണ്; ശ്വേതാംബര ജൈന പാരമ്പര്യത്തിലെ ഏറ്റവും പവിത്രമായ തീർത്ഥാടന സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്.
ഹരിയാന
സംസ്ഥാനം
ബ്രഹ്മ സരോവർ
ब्रह्म सरोवर
കുരുക്ഷേത്രം
ദേവത: ബ്രഹ്മാവ്; പുണ്യക്കുളം
ഉത്സവങ്ങൾ: സൂര്യഗ്രഹണ സ്നാനം, ഗീതാ ജയന്തി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
കുരുക്ഷേത്രത്തിലെ ഈ വിശാലമായ പുണ്യക്കുളം ബ്രഹ്മാവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്; പ്രാദേശിക പുരോഹിതർ സൂക്ഷിക്കുന്ന ഹിന്ദു വംശാവലി രേഖകൾ ഇവിടെയാണ് പരിപാലിക്കുന്നത്. ശുദ്ധീകരണത്തിനായി തീർത്ഥാടകർ ഇതിലെ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു; വാർഷിക ഗീതാ മഹോത്സവവും ഇവിടെയാണ് നടക്കുന്നത്.
ജ്യോതിഷബന്ധം: സൂര്യഗ്രഹണ സമയത്ത് ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നത് ഏറെക്കാലമായുള്ള ആചാരമാണ്. ഇവിടെനിന്ന് കാണാവുന്ന ഗ്രഹണങ്ങൾക്ക് വൻ ജനക്കൂട്ടം എത്താറുണ്ട്; 2006 മാർച്ച് 29-ലെ ഗ്രഹണത്തിന് ഏകദേശം പത്തുലക്ഷം പേർ എത്തിയതായി കണക്കാക്കുന്നു.
ജ്യോതിസർ
ज्योतिसर
കുരുക്ഷേത്രം
ദേവത: ശ്രീകൃഷ്ണൻ (ഭഗവദ്ഗീത ഉപദേശിച്ച സ്ഥലം)
ഉത്സവങ്ങൾ: ഗീതാ ജയന്തി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധഭൂമിയിലെ ഈ സ്ഥലത്തുവച്ചാണ് ശ്രീകൃഷ്ണൻ അർജുനന് ഭഗവദ്ഗീത ഉപദേശിക്കുകയും വിശ്വരൂപം കാണിക്കുകയും ചെയ്തതെന്ന് ഹിന്ദു പാരമ്പര്യം പറയുന്നു. ആദിശങ്കരനാണ് ഈ സ്ഥലം കണ്ടെത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ഇന്ന് ഇത് കൃഷ്ണ തീർത്ഥാടന പാതയുടെ ഭാഗമാണ്.
മാതാ മനസാദേവി മന്ദിർ
माता मनसा देवी मंदिर
ബിലാസ്പൂർ ഗ്രാമം, പഞ്ച്കുല ജില്ല (ചണ്ഡീഗഢിന് തൊട്ടുപുറത്ത്)
ശിവാലിക് മലയടിവാരത്തുള്ള ഈ ക്ഷേത്രസമുച്ചയം ഏകദേശം 100 ഏക്കറിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു; ഒരു ക്ഷേത്രഭരണസമിതിയാണ് ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പ് നിർവഹിക്കുന്നത്. സമീപത്തെ ചണ്ഡീ മന്ദിറിനൊപ്പം ചണ്ഡീഗഢ് പ്രദേശത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സന്ദർശിക്കുന്ന ദേവീസന്നിധികളിൽ ഒന്നാണിത്.
വിഗ്രഹത്തിന് പകരം, പാറയിൽ നിന്നുയരുന്ന ചെറുജ്വാലകളായാണ് ഇവിടെ ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത്; ഭൂമിക്കടിയിൽ നിന്ന് ഊറിവരുന്ന പ്രകൃതിവാതകമാണ് ഈ ജ്വാലകളെ നിലനിർത്തുന്നത്. മഹാഭാരതത്തിലും മറ്റു ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന ഈ സന്നിധിയെ ദേവിയുടെ പീഠമായി ഭക്തർ ആദരിക്കുന്നു.
ഹിഡിംബാദേവി ക്ഷേത്രം
हिडिम्बा देवी मंदिर
ധുംഗ്രി, മണാലി
ദേവത: ഹിഡിംബാദേവി
ഉത്സവങ്ങൾ: നവരാത്രി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
മഹാഭാരതത്തിലെ ഭീമന്റെ പത്നിയായ ഹിഡിംബയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു പാറയ്ക്കും ഗുഹയ്ക്കും ചുറ്റുമായി 1553-ൽ മഹാരാജ ബഹാദൂർ സിങ് പണികഴിപ്പിച്ച, മരത്തിൽ തീർത്ത ഈ സന്നിധി ദേവദാരു വനത്തിനുള്ളിലാണ്. തട്ടുകളായ മരമേൽക്കൂരയും സൂക്ഷ്മമായി കൊത്തുപണി ചെയ്ത വാതിലുകളും ഇതിനെ ഹിമാലയൻ ക്ഷേത്രവാസ്തുവിദ്യയുടെ മികച്ച മാതൃകയാക്കുന്നു.
ചാമുണ്ഡാദേവി ക്ഷേത്രം (ചാമുണ്ഡ നന്ദികേശ്വർ ധാം)
चामुंडा देवी मंदिर
പാലംപൂരിനടുത്ത്, കാംഗ്ര ജില്ല
ദേവത: ദുർഗയുടെ ഉഗ്രരൂപമായ ചാമുണ്ഡ
ഉത്സവങ്ങൾ: നവരാത്രി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഹിമാചൽ പ്രദേശിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സന്ദർശിക്കുന്ന സന്നിധികളിൽ ഒന്നായ ഇത്, എത്തിച്ചേരാൻ പ്രയാസമുള്ള പഴയ മലമുകളിലെ സന്നിധിയായ ആദി ഹിമാനി ചാമുണ്ഡയ്ക്ക് പകരം എളുപ്പത്തിൽ എത്തിച്ചേരാവുന്ന ദേവീപീഠമായി ഏകദേശം നാല് നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് നിർമ്മിച്ചതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഭക്തർ നേർച്ചകൾ നേരാനും പ്രാർത്ഥിക്കാനും ഇവിടെ എത്തുന്നു.
ജാർഖണ്ഡ്
സംസ്ഥാനം
ബൈദ്യനാഥ് ധാം
बैद्यनाथ धाम
ദേവ്ഘർ
ദേവത: ബൈദ്യനാഥനായി ശിവൻ (വൈദ്യനാഥൻ), ജയദുർഗയായി ദേവി
പന്ത്രണ്ട് ജ്യോതിർലിംഗങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തിൽ പ്രധാന ബൈദ്യനാഥ സന്നിധിയും ഇരുപതിലധികം ചെറുക്ഷേത്രങ്ങളുമുണ്ട്. രാവണൻ ലിംഗം ഇവിടെ താഴെവച്ചുവെന്നും അത് ഇവിടെത്തന്നെ ഉറച്ചുപോയെന്നുമാണ് പ്രചാരത്തിലുള്ള ഐതിഹ്യം. സതീദേവിയുടെ ഹൃദയം പതിച്ചതായി ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്ന ശക്തിപീഠമായും ഈ സ്ഥലം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
രജ്‌രപ്പ ഛിന്നമസ്തിക ക്ഷേത്രം
छिन्नमस्तिका मंदिर, रजरप्पा
രജ്‌രപ്പ, രാംഗഢ് ജില്ല
ദേവത: ദശമഹാവിദ്യകളിൽ ഒരാളായ ഛിന്നമസ്ത
ഉത്സവങ്ങൾ: മകരസംക്രാന്തി മേള, വിജയദശമി മേള
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
രജ്‌രപ്പ വെള്ളച്ചാട്ടത്തിനടുത്ത്, ദാമോദർ, ഭേര (ഭൈരവി) നദികൾ സംഗമിക്കുന്നിടത്തെ ഒരു കുന്നിൻമുകളിലാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പ്രാദേശിക ഗോത്രസമൂഹങ്ങൾ ഏറെക്കാലമായി ഇവിടെ ആരാധന നടത്തിവരുന്നു; 18-ാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഇത് ഛിന്നമസ്താ ആരാധനയുടെ സുസ്ഥാപിത കേന്ദ്രമായി മാറിയിരുന്നു. ആദ്യത്തെ സന്നിധി പിന്നീട് നഷ്ടപ്പെട്ടു; പഴയ വിഗ്രഹം ഇപ്പോൾ പുതിയൊരു ക്ഷേത്രത്തിലാണ്.
ശിഖർജി (സമ്മേദ് ശിഖർ)
सम्मेद शिखर
പാർശ്വനാഥ് മല, ഗിരിഡീഹ് ജില്ല · ജൈന
ദേവത: പാർശ്വനാഥൻ ഉൾപ്പെടെ ഇരുപത്തിനാല് തീർത്ഥങ്കരരിൽ ഇരുപത് പേർ
ഉത്സവങ്ങൾ: മലമുകളിലെ സന്നിധികളിലേക്ക് വർഷം മുഴുവനുമുള്ള തീർത്ഥയാത്ര
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഇരുപത് തീർത്ഥങ്കരർ ഇവിടെ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചുവെന്ന വിശ്വാസത്തിൽ, ദിഗംബര, ശ്വേതാംബര പാരമ്പര്യങ്ങളിലെ ജൈനർ ഈ മലയെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈന തീർത്ഥമായി ആദരിക്കുന്നു. തീർത്ഥാടകർ സാധാരണയായി മധുബനിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട്, തീർത്ഥങ്കരരുടെ കാൽപ്പാടുകളുള്ള മലമുകളിലെ സന്നിധികളുടെ (ടോങ്കുകൾ) പ്രദക്ഷിണവഴിയിലൂടെ നടക്കുന്നു. ഏകദേശം 1,365 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള ഇത് ജാർഖണ്ഡിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടിയാണ്.
കർണാടക
സംസ്ഥാനം
ഉഡുപ്പി ശ്രീകൃഷ്ണ മഠം
ಉಡುಪಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಮಠ
ഉഡുപ്പി
ദേവത: ശ്രീകൃഷ്ണൻ
ഉത്സവങ്ങൾ: പര്യായം (രണ്ടു വർഷത്തിലൊരിക്കലുള്ള ചുമതല കൈമാറ്റം), ശ്രീകൃഷ്ണ ജന്മാഷ്ടമി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
13-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തത്ത്വചിന്തകനായ മധ്വാചാര്യർ സ്ഥാപിച്ച ഈ സന്നിധിയുടെ നടത്തിപ്പ് എട്ട് മഠങ്ങൾ (അഷ്ടമഠങ്ങൾ) ഊഴമനുസരിച്ച് നിർവഹിക്കുന്നു. കവിയും സന്യാസിയുമായ കനകദാസനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കനകന കിണ്ടി എന്ന ചെറിയ അഴിജനാലയിലൂടെയാണ് ഭക്തർ പരമ്പരാഗതമായി വിഗ്രഹം ദർശിക്കുന്നത്.
പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ കുമാരധാര നദിക്കരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്, ഇവിടെ അഭയം തേടിയെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന വാസുകി നാഗവുമായി പാരമ്പര്യബന്ധമുണ്ട്. പരശുരാമൻ സൃഷ്ടിച്ചതായി കരുതുന്ന ഭൂമിയിലെ (പരശുരാമക്ഷേത്രം) പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം ഇന്ന് കർണാടക ദേവസ്വം (മുസ്രായി) വകുപ്പിനാണ്.
ജ്യോതിഷബന്ധം: ജാതകത്തിൽ കാണുന്ന സർപ്പദോഷത്തിൽ നിന്ന് ആശ്വാസം തേടി ഭക്തർ നടത്തുന്ന സർപ്പദോഷ പരിഹാര പൂജയ്ക്കും ആശ്ലേഷ ബലിക്കും (ആയില്യ ബലി) ഈ ക്ഷേത്രം ഏറെ പ്രസിദ്ധമാണ്.
ശൃംഗേരി ശാരദാംബ ക്ഷേത്രവും വിദ്യാശങ്കര ക്ഷേത്രവും
ಶೃಂಗೇರಿ ಶಾರದಾ ಪೀಠ
ശൃംഗേരി, ചിക്കമഗളൂരു ജില്ല
ദേവത: ശാരദാംബ (സരസ്വതി); വിദ്യാശങ്കരൻ (ശിവൻ)
ഉത്സവങ്ങൾ: ശാരദാ നവരാത്രി, രഥോത്സവം
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
തുംഗാനദിക്കരയിലെ ശൃംഗേരി, ആദിശങ്കരൻ സ്ഥാപിച്ചതാണെന്ന് പാരമ്പര്യം പറയുന്ന ഒരു മഠത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമാണ്; എന്നാൽ അത് പ്രാമുഖ്യം നേടിയത് 14-ാം നൂറ്റാണ്ടിലാണെന്ന് പണ്ഡിതർ കണക്കാക്കുന്നു. തൊട്ടടുത്തുള്ള വിദ്യാശങ്കര ക്ഷേത്രം ആദ്യകാല വിജയനഗര കാലഘട്ടത്തിൽ ഏകദേശം 1338-ൽ പൂർത്തിയായി. ഹൊയ്സള, വിജയനഗര ശൈലികളുടെ സമന്വയമാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ കാണുന്നത്.
ജ്യോതിഷബന്ധം: വിദ്യാശങ്കര ക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ രാശിചിഹ്നങ്ങൾ കൊത്തിയ പന്ത്രണ്ട് തൂണുകളുണ്ട്. സൗരമാസങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഓരോ തൂണിലും മാറിമാറി സൂര്യപ്രകാശം പതിക്കുന്നുവെന്നാണ് ജനകീയ വിശ്വാസം. എന്നാൽ ജേണൽ ഓഫ് ആസ്ട്രോണമിക്കൽ ഹിസ്റ്ററി ആൻഡ് ഹെറിറ്റേജിൽ 2011-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പഠനം, തൂണുകളും രാശികളും തമ്മിലുള്ള ഈ പൊരുത്തം ക്ഷേത്രത്തേക്കാൾ വളരെ മുമ്പുള്ള ഒരു കാലഘട്ടത്തിന് മാത്രമേ യോജിക്കൂ എന്ന് കണ്ടെത്തി. അതിനാൽ ഈ വിന്യാസം പ്രതീകാത്മകമായി കാണുന്നതാണ് ഉചിതം.
തുംഗഭദ്രാതീരത്തെ പഴയ വിജയനഗര തലസ്ഥാനമായ ഹംപിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഇന്നും ആരാധന നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണിത്. ഇതിന്റെ കേന്ദ്രഭാഗം സാമ്രാജ്യത്തേക്കാൾ പഴയതാണ്; വിജയനഗര രാജാക്കന്മാരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ ക്ഷേത്രം ഏറെ വികസിച്ചു. 1565-ൽ നഗരം കൊള്ളയടിക്കപ്പെട്ട ശേഷവും ഇവിടെ ആരാധന തുടർന്നു. യുനെസ്കോ പട്ടികയിലുള്ള ഹംപി സ്മാരക സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമാണിത്.
കേരളം
സംസ്ഥാനം
ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം
ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം
ശബരിമല, പത്തനംതിട്ട ജില്ല
ദേവത: അയ്യപ്പൻ (ധർമ്മശാസ്താവ്)
ഉത്സവങ്ങൾ: മണ്ഡലപൂജ, മകരവിളക്ക്
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
പെരിയാർ കടുവാസങ്കേതത്തിനുള്ളിലെ വനമലയിലുള്ള ഈ സന്നിധിയിലേക്ക്, പരമ്പരാഗതമായ വ്രതകാലത്തിനു ശേഷം ഇരുമുടിക്കെട്ടുമേന്തി മല കയറിയാണ് ഭക്തർ എത്തുന്നത്. നിശ്ചിത കാലയളവുകളിൽ മാത്രം നട തുറക്കുന്ന ഇവിടേക്ക് ഓരോ വർഷവും ദശലക്ഷക്കണക്കിന് തീർത്ഥാടകർ എത്തുന്നു. തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്.
ജ്യോതിഷബന്ധം: ക്ഷേത്രകാര്യങ്ങളിൽ ദേവഹിതം അറിയാൻ നടത്തുന്ന കേരളീയ ജ്യോതിഷരീതിയായ അഷ്ടമംഗല ദേവപ്രശ്നം ശബരിമലയിൽ ക്ഷേത്ര അധികൃതർ ഇടയ്ക്കിടെ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം
ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം
ഗുരുവായൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല
ദേവത: ഗുരുവായൂരപ്പൻ (വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ)
ഉത്സവങ്ങൾ: ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, കുംഭമാസ ഉത്സവം, അഷ്ടമിരോഹിണി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ദക്ഷിണദ്വാരക എന്ന് പലപ്പോഴും വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം 14-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിൽ കുരുവായൂർ എന്ന പേരിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു; ലഭ്യമായ ഏറ്റവും പഴയ ക്ഷേത്രരേഖകൾ 17-ാം നൂറ്റാണ്ടിലേതാണ്. മേല്പത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി ഭക്തികാവ്യമായ നാരായണീയം രചിച്ചത് ഇവിടെ വച്ചാണ്. ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വമാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്.
ജ്യോതിഷബന്ധം: ക്ഷേത്രകാര്യങ്ങളിൽ ദേവഹിതം അറിയാൻ അഷ്ടമംഗല ദേവപ്രശ്നം നടത്തുന്ന കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുവായൂർ. 2007-ൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നം 17 വർഷത്തിനിടയിലെ ആദ്യത്തേതാണെന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു.
തമിഴ് ദിവ്യപ്രബന്ധത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തിരുവിതാംകൂറിലെ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ കാലത്ത് ഇന്നത്തെ രൂപത്തിൽ പുനർനിർമിച്ചു. അദ്ദേഹം രാജ്യം തന്നെ ദേവന് സമർപ്പിച്ചു (തൃപ്പടിദാനം). 2011-ൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ നിലവറകളിൽ ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള വൻ നിധിശേഖരം കണ്ടെത്തിയതോടെ ഇത് ലോകശ്രദ്ധ നേടി.
കേരളത്തിന്റെ തലസ്ഥാനത്തുള്ള ഈ ദേവീക്ഷേത്രം പ്രാദേശിക പാരമ്പര്യത്തിൽ തമിഴ് ഇതിഹാസമായ ചിലപ്പതികാരത്തിലെ നായിക കണ്ണകിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നഗരവീഥികളിലുടനീളം സ്ത്രീകൾ കലങ്ങളിൽ അരി വേവിച്ച് നിവേദ്യം ഒരുക്കുന്ന വാർഷിക പൊങ്കാലയെ, മതപരമായ ചടങ്ങിനായി സ്ത്രീകൾ ഒത്തുചേരുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സംഗമങ്ങളിലൊന്നായി ഗിന്നസ് വേൾഡ് റെക്കോർഡ്സ് അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
മധ്യപ്രദേശ്
സംസ്ഥാനം
മഹാകാലേശ്വർ ജ്യോതിർലിംഗം
महाकालेश्वर ज्योतिर्लिंग
ഉജ്ജയിൻ
ദേവത: കാലത്തിന്റെ നാഥനായ മഹാകാലനായി ശിവൻ (ഒരു ജ്യോതിർലിംഗം)
പുരാതന നഗരമായ ഉജ്ജയിനിലെ ശിപ്രാ നദിക്കരയിലുള്ള ഈ ജ്യോതിർലിംഗം സ്വയംഭൂവാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഏഴ് പുണ്യനഗരങ്ങളിൽ (സപ്തപുരി) ഒന്നായ ഉജ്ജയിൻ കുംഭമേള നടക്കുന്ന നാല് സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നുമാണ്; ഇവിടെ അത് സിംഹസ്ഥം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ജ്യോതിഷബന്ധം: പ്രാചീന ഭാരതീയ ജ്യോതിശ്ശാസ്ത്രത്തിൽ അടിസ്ഥാന രേഖാംശരേഖ ഉജ്ജയിനിയിലൂടെ (പുരാതന അവന്തി) കടന്നുപോകുന്നതായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്; അതിനാൽ സിദ്ധാന്തഗണിതത്തിൽ രേഖാംശം അളന്നിരുന്നത് ഈ നഗരത്തെ ആധാരമാക്കിയായിരുന്നു. ഏകദേശം 1725-ൽ ജയ് സിങ് രണ്ടാമൻ ഇവിടെ നഗ്നനേത്ര നിരീക്ഷണാലയമായ വേധശാല നിർമ്മിച്ചു.
മംഗളനാഥ് ക്ഷേത്രം
मंगलनाथ मंदिर
ഉജ്ജയിൻ
ദേവത: മംഗളനാഥനായി ശിവൻ
ഉത്സവങ്ങൾ: മഹാശിവരാത്രി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ശിപ്രാ നദിക്കരയിലുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം ഉജ്ജയിനിലെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. മംഗളനുമായി (ചൊവ്വ) ബന്ധപ്പെട്ട കർമ്മങ്ങൾക്കായി ഭക്തർ ധാരാളമായി ഇവിടെയെത്തുന്നു.
ജ്യോതിഷബന്ധം: മത്സ്യപുരാണത്തെ ഉദ്ധരിക്കുന്ന പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ഈ സ്ഥലം മംഗളന്റെ (ചൊവ്വയുടെ) ജന്മസ്ഥലമായി കരുതപ്പെടുന്നു. ജാതകത്തിൽ ചൊവ്വ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട ഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്നവർ നടത്തുന്ന ചൊവ്വാദോഷനിവാരണ (ഭാത്) പൂജയ്ക്ക് ഈ സ്ഥലം പ്രസിദ്ധമാണ്.
ഓംകാരേശ്വർ ക്ഷേത്രം
ओंकारेश्वर मंदिर
മാന്ധാത ദ്വീപ്, ഖണ്ഡ്വ ജില്ല
ദേവത: ഓംകാരേശ്വരനായി ശിവൻ (ഒരു ജ്യോതിർലിംഗം); എതിർകരയിൽ മമലേശ്വരൻ
ഉത്സവങ്ങൾ: മഹാശിവരാത്രി, കാർത്തിക പൗർണമി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
പവിത്രമായ ‘ഓം’ എന്ന അക്ഷരത്തിന്റെ ആകൃതിയിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന നർമ്മദയിലെ മാന്ധാത ദ്വീപിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മാൾവ ഭരിച്ച പരമാര രാജാക്കന്മാരുടെ കാലത്തേതായി കരുതപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഹോൾക്കർമാർ പുനർനിർമ്മിച്ചു.
കന്ദാരിയ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം
कंदारिया महादेव मंदिर
ഖജുരാഹോ, ഛത്തർപൂർ ജില്ല
ദേവത: ശിവൻ
ഉത്സവങ്ങൾ: മഹാശിവരാത്രി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഖജുരാഹോ ക്ഷേത്രസമൂഹത്തിലെ ഏറ്റവും വലുതും അലങ്കാരസമൃദ്ധവുമായ ഈ ക്ഷേത്രം ചന്ദേല കാലഘട്ടത്തിലെ അതുല്യശില്പമാണ്. ഉയർന്നുയരുന്ന ശിഖരങ്ങൾക്കും സാന്ദ്രമായ ശില്പാലങ്കാരങ്ങൾക്കും ഇത് പ്രസിദ്ധമാണ്. 1986-ൽ യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃകപട്ടികയിൽ ഇടംനേടിയ ഖജുരാഹോ സ്മാരകസമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമാണിത്.
മഹാരാഷ്ട്ര
സംസ്ഥാനം
ത്ര്യംബകേശ്വർ ക്ഷേത്രം
त्र्यंबकेश्वर मंदिर
ത്ര്യംബക്, നാസിക് ജില്ല
ദേവത: ശിവൻ (പന്ത്രണ്ട് ജ്യോതിർലിംഗങ്ങളിൽ ഒന്ന്)
ഉത്സവങ്ങൾ: മഹാശിവരാത്രി, സിംഹസ്ഥ കുംഭമേള
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഗോദാവരി നദിയുടെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനത്തിനടുത്തുള്ള ഈ ജ്യോതിർലിംഗക്ഷേത്രം പല പരമ്പരാഗത കർമ്മങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രമാണ്. ഇന്നത്തെ ശിലാക്ഷേത്രം പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പേഷ്വാ ബാലാജി ബാജിറാവുവിന്റെ കാലത്ത് നിർമ്മിച്ചതാണ്. ഇവിടെയുള്ള കുശാവർത്ത കുണ്ഡം ഗോദാവരിയുടെ ഉറവിടമായി ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
ജ്യോതിഷബന്ധം: സിംഹസ്ഥം എന്ന് വിളിക്കുന്ന നാസിക്-ത്ര്യംബക് കുംഭമേള, വ്യാഴം (ഗുരു) ചിങ്ങം രാശിയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ ഏകദേശം പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടക്കുന്നു.
ശ്രീ സിദ്ധിവിനായക ഗണപതി മന്ദിർ
श्री सिद्धिविनायक मंदिर
പ്രഭാദേവി, മുംബൈ
ദേവത: സിദ്ധിവിനായകനായി ഗണപതി
ഉത്സവങ്ങൾ: വിനായക ചതുർത്ഥി, സങ്കഷ്ടി ചതുർത്ഥി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
1801-ൽ ലക്ഷ്മൺ വിഥുവും ദേവുബായ് പാട്ടീലും ചേർന്ന് ആദ്യം പണികഴിപ്പിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം മുംബൈയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സന്ദർശിക്കുന്ന തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി വളർന്നു. ശ്രീകോവിലിന്റെ മരവാതിലുകളിൽ ഗണപതിയുടെ അഷ്ടവിനായക രൂപങ്ങൾ എട്ടും കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്; അകത്തെ മേൽക്കൂര സ്വർണം പൂശിയതാണ്.
ശനി ശിംഗണാപൂർ
शनि शिंगणापूर
ശിംഗണാപൂർ, നെവാസ താലൂക്ക്, അഹല്യാനഗർ (അഹമ്മദ്നഗർ) ജില്ല
ദേവത: തുറസ്സായ സ്ഥലത്ത് കറുത്ത ശിലയായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ശനി
ഉത്സവങ്ങൾ: ശനി ജയന്തി, ശനി അമാവാസി (ശനിയാഴ്ച വരുന്ന അമാവാസി)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ശനിയുടെ ഈ ഗ്രാമക്ഷേത്രത്തിൽ വലിയ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. വാതിൽച്ചട്ടങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും വാതിലുകളില്ലാത്ത വീടുകൾക്ക് ഈ ഗ്രാമം പ്രസിദ്ധമാണ്. ശനി ഗ്രാമത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നുവെന്ന പ്രാദേശിക വിശ്വാസത്തിൽ വേരൂന്നിയ ആചാരമാണിത്.
ജ്യോതിഷബന്ധം: ശനി ഗ്രഹത്തിന് സമർപ്പിച്ചിട്ടുള്ള ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ശനിയാഴ്ചയും പ്രത്യേകിച്ച് ശനിയാഴ്ച വരുന്ന അമാവാസിയും ഇവിടെ ആരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവും ശുഭകരമായി കരുതപ്പെടുന്നു.
ഉത്സവങ്ങൾ: ജന്മാഷ്ടമി, രഥയാത്ര, കാർത്തിക പൗർണമിയിലും വസന്ത പൗർണമിയിലും രാസലീല
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഇംഫാൽ ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വൈഷ്ണവ ക്ഷേത്രമെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് സ്വർണം പൂശിയ ഇരട്ട താഴികക്കുടങ്ങളുണ്ട്. 1846-ൽ മഹാരാജ നരസിങ് ഇത് പണിയാൻ ഉത്തരവിട്ടു. ഭൂകമ്പത്തെ തുടർന്ന് മഹാരാജ ചന്ദ്രകീർത്തി ക്ഷേത്രം പുനർനിർമ്മിക്കുകയും 1876-ൽ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തുകയും ചെയ്തു. പ്രാദേശിക പാരമ്പര്യം ഇവിടത്തെ വിഗ്രഹത്തെ 1776-ലെ മഹാരാജ ഭാഗ്യചന്ദ്രയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. പ്രതിഷ്ഠാചടങ്ങിനോടനുബന്ധിച്ച് രാസലീലയും അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു.
കാംഗ്ലയും പഖാങ്ബ ക്ഷേത്രവും
ഇംഫാൽ · തദ്ദേശീയ
ദേവത: സനാമഹി മതത്തിലെ (പരമ്പരാഗത മെയ്തെയ് വിശ്വാസത്തിലെ) പ്രധാന ദേവനായ പഖാങ്ബ
ഉത്സവങ്ങൾ: മേര ഹൗ ചോങ്ബ, പഖാങ്ബ ചെങ് ഹോങ്ബ
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
മണിപ്പൂരിന്റെ പഴയ രാജകീയ ആസ്ഥാനമായ കാംഗ്ലയെ മെയ്തെയ് ജനത പവിത്രമായി കരുതുന്നു. അതിനുള്ളിൽ പഖാങ്ബ ക്ഷേത്രവും പരമ്പരാഗത മെയ്തെയ് ശൈലിയിൽ പണിത കാംഗ്ല ഉത്ര ഷാങ്‌ലെന്നും ചിങ്ഖെയ് ഈകോൺ കുളം പോലുള്ള പുണ്യസ്ഥലങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവയെല്ലാം സനാമഹി മതജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്.
മേഘാലയ
സംസ്ഥാനം
നാർതിയാങ് ദുർഗാക്ഷേത്രം
നാർതിയാങ്, വെസ്റ്റ് ജയന്തിയ ഹിൽസ് ജില്ല
ദേവത: പ്രാദേശികമായി ജയന്തേശ്വരി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ദുർഗാദേവി
ഉത്സവങ്ങൾ: ദുർഗാപൂജ
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഏകദേശം 600 വർഷം പഴക്കമുള്ളതായി കരുതപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് ജയന്തിയ രാജാക്കന്മാരുമായി ബന്ധമുണ്ട്. സതീദേവിയുടെ ഇടത്തെ തുട പതിച്ചുവെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്ന ശക്തിപീഠങ്ങളിലൊന്നായും ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടത്തെ ആരാധനയിൽ ഹിന്ദു, ഖാസി-ജയന്തിയ ആചാരങ്ങൾ സമന്വയിക്കുന്നു. ദുർഗാപൂജയ്ക്കിടെ അലങ്കരിച്ച വാഴത്തടയെയാണ് ദേവിയുടെ പ്രതീകമായി വയ്ക്കുന്നത്; പിന്നീട് അത് മിന്റ്ദു നദിയിൽ നിമജ്ജനം ചെയ്യുന്നു.
ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ സഹായമായ മറിയത്തിന്റെ കത്തീഡ്രൽ
ലൈതുംഖ്ര, ഷില്ലോങ് · ക്രൈസ്തവ
ദേവത: ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ സഹായമായ മറിയം (റോമൻ കത്തോലിക്കാ കത്തീഡ്രൽ)
ഉത്സവങ്ങൾ: ക്രിസ്മസ്, ഈസ്റ്റർ
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
മലനിരകളിൽ എത്തിയ ആദ്യ കത്തോലിക്കാ മിഷനറിമാർ 1913-ൽ ഇവിടെ പണിത മരപ്പള്ളി 1936-ൽ കത്തിനശിച്ചു. അതേ വർഷം ഇന്നത്തെ പള്ളിയുടെ നിർമാണം ആരംഭിച്ചു. ഷില്ലോങ് അതിരൂപതയുടെ കത്തീഡ്രലായ ഇത് കുരിശിന്റെ വഴിയിലെ ടെറാക്കോട്ടാ ശിൽപ്പങ്ങൾക്കും നിറക്കണ്ണാടികൾക്കും പ്രസിദ്ധമാണ്. 1980-ൽ ഇതിനെ പുണ്യസ്ഥലവും തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രവുമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.
മിസോറം
സംസ്ഥാനം
മിസോറമിൽ ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും ക്രൈസ്തവരാണ്; വ്യാപകമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ചരിത്രപ്രധാന ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെയില്ല. ഇവിടത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ ആരാധനാലയങ്ങൾ പള്ളികളാണ്; അവയിൽ ഒരെണ്ണം മാത്രമാണ് പൊതു അവലംബ സ്രോതസ്സുകളിൽ നന്നായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്.
സോളമന്റെ ദേവാലയം
ഐസോൾ · ക്രൈസ്തവ
ദേവത: ക്രൈസ്തവ ആരാധന (കോഹ്രാൻ തിയാങ്‌ലിം സഭ)
ഉത്സവങ്ങൾ: ക്രിസ്മസ്
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
കോഹ്രാൻ തിയാങ്‌ലിം ("വിശുദ്ധ സഭ") സമൂഹം പണിത ഈ ദേവാലയത്തിന്റെ ശിലാസ്ഥാപനം 1996-ൽ നടന്നു. 2017-ൽ ക്രിസ്മസ് ശുശ്രൂഷയോടെയാണ് ഇത് തുറന്നത്. പന്ത്രണ്ട് വാതിലുകളും മുകളിലായി അലങ്കരിച്ച മൂലഗോപുരങ്ങളുമുള്ള ഈ വലിയ ചതുരക്കെട്ടിടത്തിൽ ഏകദേശം 2,000 പേർക്ക് അകത്ത് ഇരിക്കാം. ഐസോളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സന്ദർശിക്കുന്ന പ്രധാന കാഴ്ചകളിലൊന്നായി ഇത് മാറിയിട്ടുണ്ട്.
നാഗാലാൻഡ്
സംസ്ഥാനം
നാഗാലാൻഡിൽ ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും ക്രൈസ്തവരാണ്; വ്യാപകമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങൾ കുറവാണ്. ഇവിടത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ പള്ളികളും നാഗാ ക്രൈസ്തവ ചരിത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങളുമാണ്.
ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ സഹായമായ മറിയത്തിന്റെ കത്തീഡ്രൽ
കൊഹിമ · ക്രൈസ്തവ
ദേവത: ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ സഹായമായ മറിയം (റോമൻ കത്തോലിക്കാ കത്തീഡ്രൽ)
ഉത്സവങ്ങൾ: ക്രിസ്മസ്, ഈസ്റ്റർ
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
കൊഹിമ കത്തോലിക്കാ രൂപതയുടെ കേന്ദ്രമായി 1991-ൽ കൂദാശ ചെയ്യപ്പെട്ട ഈ കത്തീഡ്രലിന്റെ മുൻഭാഗം പരമ്പരാഗത നാഗാ വീടിനെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു; ഇവിടെ മരത്തിൽ കൊത്തിയ വലിയൊരു ക്രൂശിതരൂപമുണ്ട്. 1944-ലെ കൊഹിമ യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ചവരുടെ സ്മരണയ്ക്കായി ജാപ്പനീസ് ദാതാക്കളാണ് നിർമാണച്ചെലവിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം വഹിച്ചത്. യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്ത മുൻ സൈനികരുടെ അനുരഞ്ജന യോഗങ്ങൾക്കും ഇത് വേദിയായിട്ടുണ്ട്.
മൊലുങ്കിമോങിലെ ആദ്യത്തെ ചാപ്പലിന്റെ സ്ഥലം
മൊലുങ്കിമോങ്, മൊകോക്ചുങ് ജില്ല · ക്രൈസ്തവ
ദേവത: നാഗാ മലനിരകളിലെ ആദ്യ ബാപ്റ്റിസ്റ്റ് പള്ളി നിലനിന്ന സ്ഥലം
ഉത്സവങ്ങൾ: ആദ്യ പള്ളിയുടെ വാർഷികം (ഡിസംബർ 22), ക്രിസ്മസ്
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
അസമീസ് സുവിശേഷകൻ ഗോധുല ഈ ആവോ ഗ്രാമത്തിൽ താമസമാക്കിയതിനു പിന്നാലെ അമേരിക്കൻ മിഷനറിയായ ഇ. ഡബ്ല്യു. ക്ലാർക്ക് അവിടെയെത്തി. 1872 ഡിസംബർ 22-ന് അദ്ദേഹം മതം സ്വീകരിച്ച പതിനഞ്ചുപേർക്ക് ജ്ഞാനസ്നാനം നൽകുകയും ഗ്രാമത്തിലെ ചാപ്പലിൽ ആദ്യത്തെ തിരുവത്താഴം നടത്തുകയും ചെയ്തു. നാഗാലാൻഡിലെ ബാപ്റ്റിസ്റ്റ് സഭയുടെ തുടക്കമായി ഈ ദിവസം ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; ആദ്യത്തെ ചാപ്പൽ നിലനിന്ന സ്ഥലത്ത് ഒരു സ്മാരകവും സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഒഡീഷ
സംസ്ഥാനം
ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രം
ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର
പുരി
ദേവത: ബലഭദ്രനും സുഭദ്രയ്ക്കുമൊപ്പം ജഗന്നാഥൻ (വിഷ്ണുവിന്റെയോ കൃഷ്ണന്റെയോ ഒരു രൂപം)
ഉത്സവങ്ങൾ: രഥയാത്ര, സ്നാനയാത്ര, നബകളേബരം
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ആദ്യത്തെ ക്ഷേത്രം ഇന്ദ്രദ്യുമ്ന രാജാവാണ് പണിതതെന്ന് പാരമ്പര്യം പറയുന്നു. ഇന്നത്തെ ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തിന്റെ നിർമാണം പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കിഴക്കൻ ഗംഗാ രാജാവായ അനന്തവർമ്മൻ ചോഡഗംഗയാണ് ആരംഭിച്ചത്. നാല് ചാർധാം തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കിഴക്കുള്ള ധാമമാണ് പുരി. പതിവിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഇവിടത്തെ വിഗ്രഹങ്ങൾ പവിത്രമായ വേപ്പിൻതടിയിൽ കൊത്തിയവയാണ്. 8, 12 അല്ലെങ്കിൽ 19 വർഷത്തിലൊരിക്കൽ നബകളേബര ചടങ്ങിൽ അവ ആചാരപ്രകാരം പുതുക്കുന്നു.
കൊണാർക്ക് സൂര്യക്ഷേത്രം
କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର
കൊണാർക്ക്, പുരി ജില്ല
ദേവത: സൂര്യദേവൻ
ഉത്സവങ്ങൾ: ചന്ദ്രഭാഗ മേള
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഏകദേശം ക്രി.വ. 1250-ൽ കിഴക്കൻ ഗംഗാ രാജാവായ നരസിംഹദേവൻ ഒന്നാമന്റെ കാലത്ത് പണിത ഈ ക്ഷേത്രം, കുതിരകൾ വലിക്കുന്ന 24 കൊത്തുപണിയുള്ള ചക്രങ്ങളോടുകൂടിയ സൂര്യന്റെ കൂറ്റൻ ശിലാരഥമായാണ് സങ്കൽപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. പ്രധാന ഗോപുരം തകർന്നുവീണെങ്കിലും ശേഷിക്കുന്ന മണ്ഡപവും ശിൽപങ്ങളും കലിംഗ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഉന്നതനേട്ടങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 1984-ൽ യുനെസ്കോ ഇതിനെ ലോക പൈതൃക പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.
ജ്യോതിഷബന്ധം: നവഗ്രഹങ്ങളിൽ ഒന്നാമനായ സൂര്യന് സമർപ്പിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം സൂര്യന്റെ രഥത്തിന്റെ രൂപത്തിലാണ് നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇതിലെ കൊത്തുപണിയുള്ള ചക്രങ്ങളെ പലപ്പോഴും പ്രവർത്തിക്കുന്ന സൂര്യഘടികാരങ്ങളായി വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്; അവയുടെ നിഴൽ നോക്കി പകലിലെ സമയം മനസ്സിലാക്കാം.
ഭുവനേശ്വറിലെ ഏറ്റവും വലിയ ക്ഷേത്രമായ ഇത് പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഇന്നത്തെ രൂപം കൈവരിച്ചു. സോമവംശി രാജാവായ യയാതി ഒന്നാമനാണ് ഇതിന്റെ നിർമാണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയതെന്ന് പൊതുവെ കരുതപ്പെടുന്നു. ചില ഭാഗങ്ങൾ അതിനും പഴയതാകാം; പിൽക്കാല ഗംഗാ കാലഘട്ടത്തിലെ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകളും ഇവിടെയുണ്ട്. സമുച്ചയത്തിനുള്ളിലെ വിഷ്ണുരൂപങ്ങൾ വളർന്നുവന്ന ജഗന്നാഥ പാരമ്പര്യത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഉത്സവകാലങ്ങളിൽ തീർത്ഥാടകർ സമീപത്തെ ബിന്ദുസാഗർ കുളത്തിൽ പരമ്പരാഗതമായി സ്നാനം ചെയ്യുന്നു.
പഞ്ചാബ്
സംസ്ഥാനം
പഞ്ചാബിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ സിഖ് ഗുരുദ്വാരകളാണ്; ഹിന്ദുക്കളുടെ ദുർഗിയാന ക്ഷേത്രം ഹർമന്ദിർ സാഹിബ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അതേ നഗരത്തിലാണ്.
ഹർമന്ദിർ സാഹിബ് (സുവർണ്ണക്ഷേത്രം)
ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ
അമൃത്സർ · സിഖ്
ദേവത: ഗുരു ഗ്രന്ഥ് സാഹിബ്
ഉത്സവങ്ങൾ: ഗുരു നാനാക് ഗുർപുരബ്, വൈശാഖി, ബന്ദി ഛോർ ദിവസ്
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
1577-ൽ ഗുരു രാംദാസിന്റെ കാലത്ത് പൂർത്തിയായ അമൃത് സരോവർ എന്ന തടാകത്തിന്റെ നടുവിലാണ് സിഖ് മതത്തിലെ ഏറ്റവും പവിത്രമായ ഈ ഗുരുദ്വാര നിലകൊള്ളുന്നത്. ഗുരു അർജൻ സന്നിധി വികസിപ്പിക്കുകയും 1604-ൽ ആദിഗ്രന്ഥം ഇവിടെ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇവിടത്തെ ലംഗറിൽ എല്ലാ സന്ദർശകർക്കും സൗജന്യമായി സസ്യാഹാരം വിളമ്പുന്നു; ദിവസേന ഒരു ലക്ഷത്തിലേറെ പേർ ഇവിടെയെത്തുന്നു.
ദുർഗിയാന ക്ഷേത്രം
അമൃത്സർ
ദേവത: ദുർഗാദേവി; ഒപ്പം ലക്ഷ്മിയും വിഷ്ണുവും
ഉത്സവങ്ങൾ: നവരാത്രി, ദസറ, ജന്മാഷ്ടമി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഹർമന്ദിർ സാഹിബിനെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന ശൈലിയിൽ 1921-ൽ പുനർനിർമ്മിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം സ്വന്തം പുണ്യതടാകത്തിനുള്ളിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. 1893-ലെ അമൃത്സർ ജില്ലാ ഗസറ്റിയർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പഴയ രേഖകൾ, ഹിന്ദു തീർത്ഥാടകർ ഇതിനകം സന്ദർശിച്ചിരുന്ന ഒരു ദേവീസന്നിധിയും കുളവും ഈ സ്ഥലത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നതായി വിവരിക്കുന്നു.
തഖ്ത് ശ്രീ കേസ്ഗഢ് സാഹിബ്
ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ
ആനന്ദ്പൂർ സാഹിബ്, രൂപ്നഗർ ജില്ല · സിഖ്
ദേവത: ഗുരു ഗ്രന്ഥ് സാഹിബ്
ഉത്സവങ്ങൾ: വൈശാഖി, ഹോല മൊഹല്ല
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
സിഖ് മതാധികാരത്തിന്റെ പീഠങ്ങളായ അഞ്ച് തഖ്തുകളിൽ ഒന്നാണ് കേസ്ഗഢ് സാഹിബ്. 1699-ൽ ഗുരു ഗോബിന്ദ് സിങ് ഖാൽസ സ്ഥാപിച്ച സ്ഥലവും ഇതാണ്. ഒമ്പതാമത്തെയും പത്താമത്തെയും ഗുരുക്കന്മാരുടെ വാസസ്ഥലമായിരുന്നു ആനന്ദ്പൂർ സാഹിബ്; നഗരത്തിലെ കോട്ടകൾ പണികഴിപ്പിച്ചത് ഗുരു ഗോബിന്ദ് സിങ്ങാണ്.
രാജസ്ഥാൻ
സംസ്ഥാനം
പുഷ്കർ ബ്രഹ്മ ക്ഷേത്രം
ब्रह्मा मंदिर, पुष्कर
പുഷ്കർ, അജ്മീർ ജില്ല
ദേവത: ഭാര്യയായ ഗായത്രിയോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവ്
ഉത്സവങ്ങൾ: കാർത്തിക പൗർണമി (പുഷ്കർ മേള)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവിന് സമർപ്പിച്ച ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് പുണ്യമായ പുഷ്കർ തടാകത്തിനരികിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഇന്നത്തെ ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി 14-ാം നൂറ്റാണ്ടിലേതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; പിന്നീട് പലതവണ പുനർനിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു. ചുവന്ന ശിഖരവും ഹംസരൂപ അലങ്കാരവും ഇതിന്റെ സവിശേഷതകളാണ്.
കർണീമാതാ ക്ഷേത്രം
करणी माता मंदिर
ദേശ്നോക്, ബിക്കാനീറിനടുത്ത്
ദേവത: കർണീമാതാ
ഉത്സവങ്ങൾ: ചൈത്ര, ആശ്വിന മാസങ്ങളിലെ നവരാത്രികൾ
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ആദരണീയയായ ചാരൺ സന്യാസിനി കർണീമാതായുടെ വിയോഗത്തിനു ശേഷം ഏകദേശം 1530-ഓടെയാണ് ഈ സന്നിധി രൂപംകൊണ്ടത്. നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി ഭക്തർ ഇത് വിപുലീകരിച്ചു. ക്ഷേത്രത്തിൽ വസിക്കുന്നതും ഭക്തർ സംരക്ഷിക്കുകയും തീറ്റ നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന ‘കാബ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് എലികൾക്കാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഏറെ പ്രസിദ്ധമായത്.
ദിൽവാര ജൈനക്ഷേത്രങ്ങൾ
दिलवाड़ा जैन मंदिर
മൗണ്ട് ആബു, സിരോഹി ജില്ല · ജൈന
ദേവത: ആദിനാഥൻ, നേമിനാഥൻ എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള ജൈന തീർത്ഥങ്കരന്മാർ
ഉത്സവങ്ങൾ: മഹാവീര ജയന്തി, പര്യുഷണം
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ചൗലുക്യ (സോളങ്കി) രാജാവായ ഭീമൻ ഒന്നാമന്റെ മന്ത്രിയായ വിമൽ ഷാ ആരംഭിച്ച ഈ ശ്വേതാംബര ജൈനക്ഷേത്രസമുച്ചയം 11-ാം നൂറ്റാണ്ടിനും 16-ാം നൂറ്റാണ്ടിനുമിടയിലാണ് പണികഴിപ്പിച്ചത്. പിന്നീട് മന്ത്രി വസ്തുപാലൻ ഇതിന്റെ വിപുലീകരണം നടത്തി. വെള്ള മാർബിളിലെ അതിസൂക്ഷ്മമായ കൊത്തുപണികൾക്കാണ് ഇവ പ്രശസ്തമായത്.
സിക്കിം
സംസ്ഥാനം
സിക്കിമിലെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ പ്രധാനമായും ബുദ്ധവിഹാരങ്ങളാണ്. നേപ്പാളി ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരും കിരാതി സമൂഹങ്ങളും ആദരിക്കുന്ന ഹിന്ദു സന്നിധികളും ഇവിടെയുണ്ട്.
റുംടെക് ബുദ്ധവിഹാരം (ധർമ്മചക്ര കേന്ദ്രം)
ഗാങ്ടോക്കിനടുത്ത് · ബൗദ്ധ
ദേവത: ടിബറ്റൻ ബുദ്ധമതത്തിലെ കർമ്മ കാഗ്യു പാരമ്പര്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രം
ഉത്സവങ്ങൾ: ലോസാർ (ടിബറ്റൻ പുതുവർഷം), ലോസാറിന് മുമ്പുള്ള ഗുതോർ ഛാം നൃത്താവതരണങ്ങൾ
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
18-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ 12-ാമത്തെ കർമ്മാപയുടെ കാലത്താണ് ഇവിടെ ആദ്യമായി ഒരു വിഹാരം പണിതത്. 1959-ൽ ടിബറ്റിൽ നിന്ന് എത്തിയ 16-ാമത്തെ കർമ്മാപ ഇത് തന്റെ പ്രവാസകാലത്തെ കേന്ദ്രമായി പുനർനിർമ്മിക്കുകയും 1966-ലെ ലോസർ ദിനത്തിൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. സ്വർണ്ണസ്തൂപത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തിരുശേഷിപ്പുകൾ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു; എതിർവശത്ത് ഉന്നത ബുദ്ധമതപഠനങ്ങൾക്കായുള്ള ഒരു കേന്ദ്രവുമുണ്ട്.
പെമയാങ്ത്സെ ബുദ്ധവിഹാരം
പെല്ലിങ്ങിനടുത്ത്, ഗ്യാൽഷിങ് ജില്ല · ബൗദ്ധ
ദേവത: പദ്മസംഭവൻ (ഗുരു റിൻപോച്ചെ); പ്രമുഖ നിയിങ്മ വിഹാരം
ഉത്സവങ്ങൾ: ടിബറ്റൻ വർഷാവസാനത്തിലെ (ഏകദേശം ഫെബ്രുവരിയിൽ നടക്കുന്ന) ഛാം നൃത്തങ്ങൾ
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ലാമ ലാത്സുൻ ചെംപോ സ്ഥാപിച്ച ഈ വിഹാരം പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് 17-ാം നൂറ്റാണ്ടിലേതാണ്; ഏകദേശം 1705-ൽ ഇത് വിപുലീകരിച്ചു. ‘പൂർണ്ണമായ വിശിഷ്ട താമര’ എന്നാണ് ഇതിന്റെ പേരിന് സാധാരണ നൽകുന്ന അർത്ഥം. സിക്കിമിലെ മറ്റ് നിയിങ്മ വിഹാരങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നതും ഇതാണ്. മൂന്നുനിലയുള്ള പ്രധാനമന്ദിരം ഭൂകമ്പങ്ങൾക്കു ശേഷം പലതവണ അറ്റകുറ്റപ്പണി നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.
കിരാതേശ്വർ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം
किरातेश्वर महादेव मन्दिर
ലെഗ്ഷിപ്, ഗ്യാൽഷിങ് ജില്ല
ദേവത: കിരാതരുടെ നാഥനായ കിരാതേശ്വരനായി ശിവൻ
ഉത്സവങ്ങൾ: ബാല ചതുർദശി, മഹാശിവരാത്രി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
രംഗീത് നദിക്കരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം, ശിവൻ വേടന്റെ വേഷത്തിൽ അർജുനന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അനുഗ്രഹിച്ച കഥ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. കിരാതി സമൂഹം ഇതിനെ കിരാതേശ്വർ മഹാദേവ് ഥാൻ എന്ന പേരിൽ ആദരിക്കുന്നു; പല സന്ദർശകർക്കും ഇത് ചുരുക്കത്തിൽ ശിവ മന്ദിർ എന്ന പേരിലാണ് പരിചിതം.
തമിഴ്നാട്
സംസ്ഥാനം
കാവേരി ഡെൽറ്റയിലെ ഒമ്പത് നവഗ്രഹ ക്ഷേത്രങ്ങളും തമിഴ്നാട്ടിലാണ്; അവ പ്രത്യേകം നൽകിയിരിക്കുന്നു.
ആദ്യകാല തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രകീർത്തിക്കപ്പെടുന്ന മധുര നഗരത്തിന്റെ ചരിത്രഹൃദയമാണിത്. ചായം പൂശിയ രൂപങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച പതിനാല് കൂറ്റൻ ഗോപുരങ്ങളുള്ള ഇന്നത്തെ ക്ഷേത്രസമുച്ചയം, മുൻകാല നിർമ്മിതികൾക്ക് കേടുപാടുകൾ സംഭവിച്ചതിന് ശേഷം 16-ഉം 17-ഉം നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ മധുര നായക്കന്മാരുടെ കാലത്താണ് പ്രധാനമായും പണിതത്.
ചോള ചക്രവർത്തിയായ രാജരാജൻ ഒന്നാമൻ പണികഴിപ്പിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം ഏകദേശം ക്രി.വ. 1010-ൽ പൂർത്തിയായി. ഇതിന്റെ കരിങ്കൽ വിമാനം ഏകദേശം 60 മീറ്റർ ഉയരമുള്ളതും അക്കാലത്തെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ നിർമിതികളിൽ ഒന്നുമായിരുന്നു. മഹത്തായ ജീവിക്കുന്ന ചോള ക്ഷേത്രങ്ങൾ എന്ന യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃകസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമാണിത്.
രാമേശ്വരം രാമനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം
இராமநாதசுவாமி கோயில்
രാമേശ്വരം, രാമനാഥപുരം ജില്ല
ദേവത: രാമനാഥസ്വാമി (ശിവൻ)
ഉത്സവങ്ങൾ: മഹാശിവരാത്രി, തിരുക്കല്യാണം
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
പാമ്പൻ ദ്വീപിലുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം പന്ത്രണ്ട് ജ്യോതിർലിംഗങ്ങളിൽ ഒന്നായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ശ്രീരാമൻ ഇവിടെ ശിവനെ ആരാധിച്ചുവെന്നാണ് പാരമ്പര്യം. 17-ാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ സേതുപതി ഭരണാധികാരികളുടെ കാലത്ത് പ്രധാനമായും പണിത നീണ്ട തൂൺനിരകളുള്ള ഇടനാഴികൾക്കും അനേകം പുണ്യകിണറുകളിലെ (തീർത്ഥങ്ങൾ) സ്നാനത്തിനും ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്.
ശ്രീരംഗം ശ്രീരംഗനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം
ஸ்ரீரங்கம் ரங்கநாதசுவாமி கோயில்
ശ്രീരംഗം, തിരുച്ചിറപ്പള്ളി
ദേവത: രംഗനാഥൻ (ശയിക്കുന്ന വിഷ്ണു)
ഉത്സവങ്ങൾ: വൈകുണ്ഠ ഏകാദശി, പങ്കുനി ഉത്രം
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
കാവേരി, കൊള്ളിടം നദികൾക്കിടയിലെ ദ്വീപിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം, ആഴ്വാർമാർ സ്തുതിച്ച 108 ദിവ്യദേശങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഒന്നാമതാണ്. ഒന്നിനുള്ളിൽ ഒന്നായി ഏഴ് പ്രാകാരങ്ങളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം, ഇന്നും ആരാധന നടക്കുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ക്ഷേത്രസമുച്ചയങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ആചാര്യൻ രാമാനുജന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ പ്രധാന കേന്ദ്രവുമായിരുന്നു ഇത്.
തെലങ്കാന
സംസ്ഥാനം
യാദഗിരിഗുട്ട (യാദാദ്രി) ശ്രീ ലക്ഷ്മീനരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം
యాదగిరి లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం
യാദഗിരിഗുട്ട, യാദാദ്രി ഭുവനഗിരി ജില്ല
ദേവത: ലക്ഷ്മീനരസിംഹൻ (വിഷ്ണു)
ഉത്സവങ്ങൾ: ബ്രഹ്മോത്സവം, നരസിംഹ ജയന്തി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
പുരാണപാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് യാദ മഹർഷിക്ക് നരസിംഹൻ അഞ്ച് രൂപങ്ങളിൽ ദർശനം നൽകിയ മലമുകളിലെ ഗുഹാക്ഷേത്രമാണിത്. അതിനാലാണ് ഈ സ്ഥലം പഞ്ചനരസിംഹ ക്ഷേത്രം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. 2016-നും 2022-നും ഇടയിൽ കറുത്ത കരിങ്കല്ലിൽ ക്ഷേത്രം വിപുലമായി പുനർനിർമിച്ചു; 2022 മാർച്ചിൽ ഭക്തർക്കായി വീണ്ടും തുറന്നു.
ഗോദാവരിയുടെ തീരത്തുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് ഗോള്കൊണ്ട സുൽത്താനത്തിന്റെ കീഴിൽ 17-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വരുമാന ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന കഞ്ചർല ഗോപന്നയുമായി (ഭക്ത രാമദാസു) അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിക്കുകയോ പുനരുദ്ധരിക്കുകയോ ചെയ്തത് അദ്ദേഹമാണെന്നാണ് കരുതുന്നത്. ചെലവിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹം തടവിലാക്കപ്പെട്ടുവെന്നും ജയിലിൽവെച്ച് പ്രസിദ്ധമായ ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിച്ചുവെന്നുമാണ് ജനകീയ പാരമ്പര്യം പറയുന്നത്; എന്നാൽ ഈ വിവരണങ്ങളിൽ വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.
രാമപ്പ (രുദ്രേശ്വര) ക്ഷേത്രം
రామప్ప దేవాలయం
പാലമ്പേട്ട്, മുലുഗു ജില്ല
ദേവത: രുദ്രേശ്വരൻ (ശിവൻ)
ഉത്സവങ്ങൾ: മഹാശിവരാത്രി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
13-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ കാകതീയ രാജവംശത്തിന്റെ കാലത്ത് പണികഴിപ്പിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം, ശില്പിയായ രാമപ്പയുടെ പേരിൽ പൊതുവെ അറിയപ്പെടുന്നു എന്ന പ്രത്യേകതയുള്ളതാണ്. മണൽക്കല്ലിലെ കൊത്തുപണികളും, ഗോപുരത്തിലെ ഭാരം കുറഞ്ഞ് വെള്ളത്തിൽ പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഇഷ്ടികകളും, നർത്തകികളുടെ രൂപങ്ങളുള്ള താങ്ങുകളും കാരണം 2021-ൽ ഇത് യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃകപട്ടികയിൽ ഇടം നേടി.
ആയിരംകാൽ ക്ഷേത്രം (രുദ്രേശ്വരസ്വാമി ക്ഷേത്രം)
వెయ్యి స్తంభాల గుడి
ഹനമകൊണ്ട, ഹനമകൊണ്ട ജില്ല
ദേവത: ശിവൻ, വിഷ്ണു, സൂര്യൻ (മൂന്ന് ശ്രീകോവിലുകളുള്ള ത്രികൂടാലയം)
ഉത്സവങ്ങൾ: മഹാശിവരാത്രി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
നക്ഷത്രാകൃതിയിലുള്ള ഈ കാകതീയ ക്ഷേത്രം പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് രുദ്രദേവ രാജാവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. കൃത്യമായ കാലഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച് ഉറവിടങ്ങൾക്കിടയിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുണ്ടെങ്കിലും, സാധാരണയായി ക്രി.വ. 1163-ഓടെയാണ് ഇത് പണികഴിപ്പിച്ചതെന്ന് കരുതുന്നു. സമൃദ്ധമായ കൊത്തുപണികളുള്ള തൂണുകളോടുകൂടിയ മണ്ഡപമാണ് ക്ഷേത്രത്തിന് ആയിരംകാൽ ക്ഷേത്രം എന്ന ജനപ്രിയ പേര് നൽകിയത്. ഒറ്റക്കല്ലിൽ തീർത്ത നന്ദി ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന് അഭിമുഖമായി നിൽക്കുന്നു.
ജ്യോതിഷബന്ധം: ഇതിലെ മൂന്ന് ശ്രീകോവിലുകളിൽ ഒന്ന് സൂര്യദേവനുള്ളതാണ്. ശിവനും വിഷ്ണുവിനുമൊപ്പം സൂര്യനെയും ഇവിടെ ആരാധിക്കുന്നു.
ത്രിപുര
സംസ്ഥാനം
ത്രിപുര സുന്ദരി ക്ഷേത്രം (മാതാബാരി)
ত্রিপুরা সুন্দরী মন্দির
ഉദയ്പൂർ, ഗോമതി ജില്ല
ദേവത: ത്രിപുര സുന്ദരി (ത്രിപുരേശ്വരി), ചണ്ഡിയുടെ ചെറിയൊരു വിഗ്രഹത്തോടൊപ്പം
ഉത്സവങ്ങൾ: ദീപാവലി മേള
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഏകദേശം 1501-ൽ രാജാവ് ധന്യ മാണിക്യൻ ബംഗാളിലെ ഏക-രത്ന ശൈലിയിൽ പണികഴിപ്പിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം 51 ശക്തിപീഠങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ആമയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള ഒരു കുന്നിൻ മുകളിലാണ് ക്ഷേത്രം നിലകൊള്ളുന്നത്. അതിനാലാണ് കൂർമ്മപീഠം എന്ന പേരും ലഭിച്ചത്. സമീപത്തെ കല്യാൺ സാഗർ തടാകത്തിൽ ഭക്തർ തീറ്റ നൽകുന്ന ആമകളുണ്ട്.
ഉനകോടി
ঊনকোটি
കൈലാശഹറിനടുത്ത്, ഉനകോടി ജില്ല
ദേവത: ശിവൻ (ഉനകോടീശ്വര കാലഭൈരവൻ), കൂടാതെ പാറയിൽ കൊത്തിയ മറ്റ് ദേവതകളും
ഉത്സവങ്ങൾ: അശോകാഷ്ടമി മേള (ഏപ്രിൽ)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഏകദേശം 7-ാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ 9-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെയുള്ള കാലത്തേതെന്ന് ശൈലിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കരുതപ്പെടുന്ന, പാറയിൽ കൊത്തിയ ശില്പങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു മലഞ്ചെരിവാണിത്. ഏകദേശം 30 അടി ഉയരമുള്ള ശിവന്റെ ശിരസ്സാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആകർഷണം; ദുർഗ, ഗണപതി, നന്ദി എന്നിവയുടെ രൂപങ്ങളും അതിനൊപ്പമുണ്ട്. ദേവന്മാർ ശിലകളായി മാറിയെന്ന ഐതിഹ്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഉനകോടി എന്ന പേര് വന്നത്. ഒരു കോടിയിൽ ഒന്ന് കുറവ് എന്നാണ് അതിന്റെ അർത്ഥം. ഇന്ത്യൻ പുരാവസ്തു സർവേ വകുപ്പ് ഈ സ്ഥലം സംരക്ഷിക്കുന്നു.
ഉത്തർപ്രദേശ്
സംസ്ഥാനം
കാശി വിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം
काशी विश्वनाथ मंदिर
വാരാണസി
ദേവത: പ്രപഞ്ചനാഥനായ വിശ്വനാഥനായി ശിവൻ (ഒരു ജ്യോതിർലിംഗം)
പന്ത്രണ്ട് ജ്യോതിർലിംഗങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഈ ക്ഷേത്രം, ഇന്നും ജനജീവിതം നിലനിൽക്കുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴയ നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നും ഹിന്ദു വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ആദരണീയ കേന്ദ്രവുമായ വാരാണസിയിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കിടെ പലതവണ നശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും പുനർനിർമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്ത ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ രൂപം 1780-ൽ ഇൻഡോറിലെ മറാഠാ റാണിയായ അഹല്യാബായ് ഹോൾക്കർ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്.
ജ്യോതിഷബന്ധം: പ്രാദേശിക സമയം, സൂര്യന്റെയും നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും ഗ്രഹങ്ങളുടെയും സ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവ അളക്കാനും ഗ്രഹണങ്ങൾ കണക്കാക്കാനും മഹാരാജാ ജയ് സിങ് രണ്ടാമൻ 1737-ൽ പണികഴിപ്പിച്ച, നഗ്നനേത്രങ്ങൾകൊണ്ട് നിരീക്ഷിക്കാവുന്ന ഒരു വാനനിരീക്ഷണാലയവും (ജന്തർ മന്തർ) വാരാണസിയിലുണ്ട്.
ബാങ്കേ ബിഹാരി ക്ഷേത്രം
बाँके बिहारी मंदिर
വൃന്ദാവനം, മഥുര ജില്ല
ദേവത: രാധയുടെയും കൃഷ്ണന്റെയും ഏകീകൃത രൂപമായ ബാങ്കേ ബിഹാരി
ഉത്സവങ്ങൾ: ജന്മാഷ്ടമി, ഹോളി, ശരത് പൗർണമി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
വൃന്ദാവനത്തിലെ നിധിവനത്തിൽ സന്യാസിയും സംഗീതജ്ഞനുമായ സ്വാമി ഹരിദാസാണ് ഈ വിഗ്രഹത്തെ ആദ്യം ആരാധിച്ചിരുന്നത്. ഏകദേശം 1864-ൽ ഇന്നത്തെ ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചപ്പോൾ വിഗ്രഹം ഇവിടേക്ക് മാറ്റി. മനോഹരമായ ത്രിഭംഗഭാവത്തിലാണ് ദേവൻ നിൽക്കുന്നത്. ആത്മബന്ധം നിറഞ്ഞതും ഉത്സവപ്രഭയുള്ളതുമായ ആരാധനാരീതിക്ക് ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്.
വിന്ധ്യവാസിനി ക്ഷേത്രം
विंध्यवासिनी मंदिर
വിന്ധ്യാചൽ, മിർസാപൂർ ജില്ല
ദേവത: ദുർഗയുടെ ഒരു രൂപമായ വിന്ധ്യവാസിനി
ഉത്സവങ്ങൾ: നവരാത്രി, കജരി ഉത്സവം
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
വിന്ധ്യാചലിൽ ഗംഗാതീരത്തുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം ശക്തിപീഠങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വിന്ധ്യപർവ്വതങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന ദേവി എന്നാണ് വിന്ധ്യവാസിനി എന്ന പേരിന്റെ അർത്ഥം. സമീപത്തുള്ള അഷ്ടഭുജാദേവിയുടെയും കാളിഖോഹിന്റെയും സന്നിധികൾക്കൊപ്പം ഈ ക്ഷേത്രവും ചേർന്ന് ഒരു പരമ്പരാഗത തീർത്ഥാടനപഥം രൂപപ്പെടുന്നു.
ഉത്തരാഖണ്ഡ്
സംസ്ഥാനം
കേദാർനാഥ് ക്ഷേത്രം
केदारनाथ मंदिर
കേദാർനാഥ്, രുദ്രപ്രയാഗ് ജില്ല
ദേവത: ശിവൻ (പന്ത്രണ്ട് ജ്യോതിർലിംഗങ്ങളിൽ ഒന്ന്)
ഉത്സവങ്ങൾ: നട തുറക്കൽ (ഏകദേശം അക്ഷയ തൃതീയയിൽ), നട അടയ്ക്കൽ ചടങ്ങ് (ഏകദേശം കാർത്തിക മാസത്തിൽ)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
മന്ദാകിനി നദിക്കരികെ ഗഢ്‌വാൾ ഹിമാലയത്തിന്റെ ഉയരങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കേദാർനാഥിൽ ഗൗരികുണ്ഡിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 17 കി.മീ. നടന്നാണ് എത്തുന്നത്. ഇവിടെ ആദ്യമായി ക്ഷേത്രം പണിതത് പാണ്ഡവരാണെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. കാലാവസ്ഥ കണക്കിലെടുത്ത് ശീതകാലത്ത് ദേവവിഗ്രഹം ഉഖിമഠിലേക്ക് മാറ്റുന്നു.
ബദരീനാഥ് ക്ഷേത്രം
बद्रीनाथ मंदिर
ബദരീനാഥ്, ചമോലി ജില്ല
ദേവത: ബദരീനാരായണനായി വിഷ്ണു
ഉത്സവങ്ങൾ: നട തുറക്കൽ (ഏപ്രിൽ-മേയ്), ജന്മാഷ്ടമി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
നാല് ചാർധാം തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നും വൈഷ്ണവ പാരമ്പര്യത്തിലെ 108 ദിവ്യദേശങ്ങളിൽ ഒന്നുമായ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പല ഹിന്ദുക്കളും സ്വയംഭൂവായി കരുതുന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ ചെറിയ കറുത്ത ശിലാവിഗ്രഹമുണ്ട്. ഏപ്രിൽ അവസാനം മുതൽ നവംബർ ആദ്യം വരെ, ഓരോ വർഷവും ഏകദേശം ആറുമാസം മാത്രമാണ് ക്ഷേത്രം തുറന്നിരിക്കുക.
ഗംഗോത്രി ക്ഷേത്രം
गंगोत्री मंदिर
ഗംഗോത്രി, ഉത്തരകാശി ജില്ല
ദേവത: ഗംഗാദേവി
ഉത്സവങ്ങൾ: അക്ഷയ തൃതീയ (നട വീണ്ടും തുറക്കൽ), ഗംഗാ ദസറ, ദീപാവലി (നട അടയ്ക്കൽ)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഗംഗയുടെ ഉറവിടധാരയായി കരുതപ്പെടുന്ന ഭാഗീരഥിയുടെ തീരത്ത് ഏകദേശം 3,200 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് ഗംഗോത്രി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ ചാർധാമുകളിൽ ഒന്നാണിത്. ശിവൻ തന്റെ ജടയിൽ നിന്ന് നദിയെ മോചിപ്പിച്ചപ്പോൾ ഗംഗ ഇവിടെ ഭൂമിയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവന്നുവെന്നാണ് ഹിന്ദു ഐതിഹ്യം പറയുന്നത്.
പശ്ചിമ ബംഗാൾ
സംസ്ഥാനം
ദക്ഷിണേശ്വർ കാളി ക്ഷേത്രം
দক্ষিণেশ্বর কালী মন্দির
ദക്ഷിണേശ്വർ, കൊൽക്കത്ത
ദേവത: കാളിയുടെ ഒരു രൂപമായ ഭവതാരിണി
ഉത്സവങ്ങൾ: കാളിപൂജ, സ്നാനയാത്ര (പ്രതിഷ്ഠാ വാർഷികം), കല്പതരു ദിനം
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
1847-നും 1855-നും ഇടയിൽ ഹൂഗ്ലി നദിയുടെ കിഴക്കേക്കരയിൽ റാണി രാസ്മണി പണികഴിപ്പിച്ച നവരത്ന ശൈലിയിലുള്ള ഈ ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തിൽ പന്ത്രണ്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങളും ഒരു രാധാകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രവുമുണ്ട്. ഇവിടെ പൂജാരിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച ശ്രീരാമകൃഷ്ണനുമായും ക്ഷേത്രത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്ന ശാരദാദേവിയുമായും ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്.
കാളിഘട്ട് കാളി ക്ഷേത്രം
কালীঘাট কালী মন্দির
കാളിഘട്ട്, കൊൽക്കത്ത
ദേവത: കാളി
ഉത്സവങ്ങൾ: കാളിപൂജ, ദുർഗാപൂജ, പൊയ്‌ല ബൈശാഖ്
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
51 ശക്തിപീഠങ്ങളിൽ ഒന്നായ കാളിഘട്ടിലാണ് സതീദേവിയുടെ വലതുപാദത്തിലെ വിരലുകൾ പതിച്ചതെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. 15-ഉം 17-ഉം നൂറ്റാണ്ടുകളിലെ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ തന്നെ ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. സബർണ റായ് ചൗധരി കുടുംബത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ ബംഗാളിലെ ആട്‌ചാല ശൈലിയിലുള്ള ഇന്നത്തെ കെട്ടിടം 1809-ൽ പൂർത്തിയായി.
താരാപീഠം
তারাপীঠ
രാംപുർഹാട്ടിനടുത്ത്, ബീർഭൂം ജില്ല
ദേവത: താരാദേവി
ഉത്സവങ്ങൾ: കൗശികി അമാവാസി, കാളിപൂജ
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ദ്വാരക നദിക്കരയിലുള്ള ഈ ക്ഷേത്രനഗരം ശാക്തേയ-താന്ത്രിക ആരാധനയുടെ പ്രസിദ്ധ കേന്ദ്രമാണ്. ശ്മശാനത്തിനരികെയാണ് താരാദേവിയുടെ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇവിടെ ആരാധന നടത്തിയിരുന്ന 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ സന്യാസി ബാമാഖേപയുമായി ഈ സ്ഥലത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശ്രമം സമീപത്തുണ്ട്. ബംഗാളിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും പുറത്തുനിന്നും വർഷം മുഴുവൻ തീർത്ഥാടകർ എത്തുന്നു.
ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ
കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
ദ്വീപുകളിലെ ആരാധനാലയങ്ങൾ മിക്കതും 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം മുതൽ കുടിയേറ്റ സമൂഹങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചവയാണ്; അവയിൽ ചുരുക്കം ചിലത് മാത്രമാണ് പൊതു അവലംബ സ്രോതസ്സുകളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ദ്വീപുകളിലെ തദ്ദേശീയ ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ സ്വന്തം പുണ്യപാരമ്പര്യങ്ങൾ പൊതു തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളല്ല.
ശ്രീ വെട്രിമലൈ മുരുകൻ ക്ഷേത്രം
പോർട്ട് ബ്ലെയർ (ശ്രീ വിജയപുരം), സൗത്ത് ആൻഡമാൻ
ദേവത: മുരുകൻ
ഉത്സവങ്ങൾ: വർഷം മുഴുവനുമുള്ള പ്രധാന ഹിന്ദു ഉത്സവങ്ങൾ
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ദ്രാവിഡ ശൈലിയിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം 1920-കളുടെ അവസാനത്തിനും 1930-കളുടെ തുടക്കത്തിനുമിടയിൽ പൂർത്തിയായി. കൊളോണിയൽ ഭരണകൂടത്തിലെ തമിഴ് ജീവനക്കാരുടെ ആരാധനയിൽ നിന്നാണ് ക്ഷേത്രം വളർന്നത്. റോസ് ദ്വീപിലാണ് ഇത് ആദ്യം ആരംഭിച്ചതെന്നും സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം പോർട്ട് ബ്ലെയറിലേക്ക് മാറ്റിയതാണെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ചെന്നൈയിലെ കന്ദകോട്ടം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മാതൃകയിലാണ് ഇതിന്റെ രൂപകൽപ്പന. ദ്വീപസമൂഹത്തിലെ പ്രധാന ഹിന്ദു തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രമാണിത്.
ചണ്ഡീഗഢ്
കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
ആസൂത്രിതമായി നിർമ്മിച്ച ആധുനിക നഗരമാണ് ചണ്ഡീഗഢ്. ഈ പ്രദേശത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ സന്നിധികളായ മാതാ മനസാദേവിയും ചണ്ഡീമന്ദിറും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്തിന് തൊട്ടുപുറത്ത്, ഹരിയാനയിലെ പഞ്ച്കുല ജില്ലയിലാണ്; അവ ഹരിയാനയുടെ കീഴിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നു. കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്തിനുള്ളിലെ ഒരു സന്നിധി മാത്രമാണ് വിശ്വസനീയമായ സ്രോതസ്സിൽ നിന്ന് രേഖപ്പെടുത്താൻ കഴിഞ്ഞത്.
ഗുരുദ്വാര കൂഹ്നി സാഹിബ്
മണിമാജ്ര, ചണ്ഡീഗഢ് · സിഖ്
ദേവത: ഗുരു ഗ്രന്ഥ് സാഹിബ്
ഉത്സവങ്ങൾ: ഗുരു ഗോബിന്ദ് സിങ് ഗുർപുരബ്
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
അതിർത്തിക്കപ്പുറത്തുള്ള മനസാദേവി സന്നിധിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒരു കിലോമീറ്റർ അകലെ മണിമാജ്രയിലാണ് ഈ ഗുരുദ്വാര. ഗുരു ഗോബിന്ദ് സിങ് ഇവിടെ താമസിച്ചതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് ഇത് നിലകൊള്ളുന്നത്. സിഖ് പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, അൻപൂർണ എന്ന ഭക്തയുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഗുരു ഇവിടെ എത്തി ധ്യാനിച്ചിരുന്നു.
ദാദ്ര നഗർ ഹവേലിയും ദമൻ ദിയുവും
കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
ഈ ചെറിയ കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്ത് നന്നായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ കുറവാണ്; താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്ന രണ്ടും ദിയുവിലാണ്. പോർച്ചുഗീസ് കാലഘട്ടത്തിലെ പള്ളികളും ഇവിടത്തെ പൈതൃകത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
ഗംഗേശ്വർ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം
ദിയുവിനടുത്തുള്ള ഫുദം ഗ്രാമം
ദേവത: ഗംഗേശ്വര രൂപത്തിലുള്ള ശിവൻ
ഉത്സവങ്ങൾ: മഹാശിവരാത്രി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
കടൽത്തീരത്തുള്ള ഈ സന്നിധിയിൽ പാറകൾക്കിടയിൽ സ്ഥാപിച്ച അഞ്ച് ശിവലിംഗങ്ങളുണ്ട്. തിരമാലകൾ അവയ്ക്കു മുകളിലൂടെ ഒഴുകുകയും വേലിയേറ്റസമയത്ത് അവ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായി മുങ്ങിപ്പോകുകയും ചെയ്യുന്നു. വനവാസകാലത്ത് ശിവനെ ആരാധിക്കുമ്പോൾ പാണ്ഡവർ ഈ ലിംഗങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചതാണെന്നാണ് പ്രാദേശിക പാരമ്പര്യം.
സെന്റ് പോൾസ് പള്ളി
ദിയു · ക്രൈസ്തവ
ദേവത: വിശുദ്ധ പൗലോസിനും അമലോത്ഭവ മാതാവിനും സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്
ഉത്സവങ്ങൾ: ക്രിസ്മസ്, ഈസ്റ്റർ
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ദിയു പോർച്ചുഗീസ് നിയന്ത്രണത്തിലായതിനു ശേഷം അവർ പണികഴിപ്പിച്ച സെന്റ് പോൾസ്, ദ്വീപിലുള്ള പോർച്ചുഗീസ് കാലഘട്ടത്തിലെ മൂന്ന് പള്ളികളിൽ ഒന്നാണ്. ഇന്നും ഇവിടെ ആരാധന നടക്കുന്നു. സമൃദ്ധമായ അലങ്കാരങ്ങളുള്ള ഇതിന്റെ ബറോക്ക് ശൈലിയിലുള്ള മുൻഭാഗം ഇന്ത്യയിലെ ഇത്തരത്തിലുള്ള നിർമിതികളിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവയിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ഡൽഹി
കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
ലക്ഷ്മീനാരായണ ക്ഷേത്രം (ബിർള മന്ദിർ)
लक्ष्मीनारायण मंदिर
ന്യൂഡൽഹി
ദേവത: ലക്ഷ്മിയും നാരായണനും (വിഷ്ണു)
ഉത്സവങ്ങൾ: ജന്മാഷ്ടമി, ദീപാവലി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
1933-നും 1939-നും ഇടയിൽ വ്യവസായി ജുഗൽ കിഷോർ ബിർള പണികഴിപ്പിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം, എല്ലാ ജാതിക്കാർക്കും പ്രവേശനം അനുവദിക്കണമെന്ന വ്യവസ്ഥയിൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയാണ് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. ഒഡീഷൻ ശൈലിയുടെ സ്വാധീനമുള്ള രൂപകൽപ്പനയോടുകൂടിയ ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവൻ, ഗണപതി, ഹനുമാൻ, ബുദ്ധൻ എന്നിവർക്കായുള്ള സന്നിധികളും ഉണ്ട്.
ബാപ്സ് സ്വാമിനാരായൺ സംഘടന പണികഴിപ്പിച്ച് 2005-ൽ തുറന്നുകൊടുത്ത ഈ വിശാലമായ ക്ഷേത്രസമുച്ചയം പരമ്പരാഗത ഹിന്ദു വാസ്തുവിദ്യയും കരകൗശലവും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. കേന്ദ്രസന്നിധിക്കു ചുറ്റുമായി സ്വാമിനാരായണന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രദർശനശാലകളും ഉദ്യാനങ്ങളും ജലപ്രദർശനവും ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്.
കാൽക്കാജി മന്ദിർ
कालकाजी मंदिर
കാൽക്കാജി, തെക്കൻ ഡൽഹി
ദേവത: കാളി (കാൽക്കാ ദേവി)
ഉത്സവങ്ങൾ: നവരാത്രി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ചുറ്റുമുള്ള കാൽക്കാജി പ്രദേശത്തിന് ഈ ദേവീസന്നിധിയിൽ നിന്നാണ് പേര് ലഭിച്ചത്. ക്ഷേത്രം വളരെ പഴക്കമുള്ളതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും ഇന്ന് നിലനിൽക്കുന്ന ഏറ്റവും പഴയ ഭാഗങ്ങൾ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലേതാണ്. പ്രധാന ഘടന 1764-ന് മുമ്പ് പണികഴിപ്പിച്ചതല്ല; തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ പ്രാദേശിക വ്യാപാരികൾ മുറികൾ കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
ഗുരുദ്വാര ബംഗ്ലാ സാഹിബ്
गुरुद्वारा बंगला साहिब
കൊണാട്ട് പ്ലേസ്, ന്യൂഡൽഹി · സിഖ്
ദേവത: ഗുരു ഗ്രന്ഥ് സാഹിബ്
ഉത്സവങ്ങൾ: ഗുരു ഹർ കൃഷൻ ഗുർപുരബ്, ഗുരു നാനാക് ഗുർപുരബ്
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഒരുകാലത്ത് ആംബറിലെ രാജാ ജയ് സിങ് ഒന്നാമന്റെ ബംഗ്ലാവായിരുന്ന ഈ സ്ഥലം, ഇവിടെ താമസിച്ച എട്ടാമത്തെ സിഖ് ഗുരുവായ ഗുരു ഹർ കൃഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 1783-ൽ സർദാർ ബഘേൽ സിങ് ഇത് ഒരു ആരാധനാകേന്ദ്രമായി പുനർനിർമ്മിച്ചു. സ്വർണ താഴികക്കുടത്തിനും പുണ്യക്കുളത്തിനും ഇത് പ്രസിദ്ധമാണ്.
ജമ്മു കശ്മീർ
കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്രം
ത്രികൂട മലനിരകൾ, കത്ര (രിയാസി ജില്ല)
ദേവത: മഹാകാളി, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി എന്നീ മൂന്നു രൂപങ്ങളുടെയും സമന്വയമായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന വൈഷ്ണോദേവി
ഉത്സവങ്ങൾ: നവരാത്രി, ദീപാവലി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ത്രികൂട പർവതത്തിൽ ഏകദേശം 1,500 മീറ്റർ ഉയരത്തിലുള്ള ഈ ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് കത്രയിൽ നിന്ന് ദീർഘമായ കയറ്റം കയറിയാണ് എത്തുന്നത്. പ്രതിവർഷം ദശലക്ഷക്കണക്കിന് തീർത്ഥാടകരെ ആകർഷിക്കുന്ന, ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സന്ദർശിക്കുന്ന ഹിന്ദു തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. 1986 മുതൽ ശ്രീ മാതാ വൈഷ്ണോദേവി ക്ഷേത്ര ബോർഡാണ് ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പ് നിർവഹിക്കുന്നത്.
അമർനാഥ് ഗുഹാക്ഷേത്രം
പഹൽഗാം തഹസീൽ, അനന്ത്നാഗ് ജില്ല
ദേവത: പ്രകൃതിദത്തമായി രൂപപ്പെടുന്ന ഹിമലിംഗമായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ശിവൻ
ഉത്സവങ്ങൾ: അമർനാഥ് യാത്ര (ശ്രാവണമാസം, ജൂലൈ-ഓഗസ്റ്റ്)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഏകദേശം 3,900 മീറ്റർ ഉയരത്തിലുള്ള ഈ ഹിമാലയൻ ഗുഹ ചുരുങ്ങിയ വേനൽക്കാലത്ത് മാത്രമാണ് തീർത്ഥാടകർക്കായി തുറക്കുന്നത്. നീലമത പുരാണം, കൽഹണന്റെ 12-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രാജതരംഗിണി തുടങ്ങിയ കശ്മീരി ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ അമരേശ്വര തീർത്ഥയാത്രയെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. അതിനാൽ ഈ യാത്രയ്ക്ക് രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ദീർഘമായ ചരിത്രമുണ്ട്.
ജ്യോതിഷബന്ധം: ചന്ദ്രന്റെ കലകൾക്കനുസരിച്ച് ഹിമലിംഗം വളരുകയും ചുരുങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ചാന്ദ്രമാസമായ ശ്രാവണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് യാത്രാകാലം നിശ്ചയിക്കുന്നത്.
രഘുനാഥ ക്ഷേത്രം
ജമ്മു
ദേവത: രാമൻ (രഘുനാഥൻ)
ഉത്സവങ്ങൾ: രാമനവമി, ദീപാവലി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
1835-ൽ ഡോഗ്ര ഭരണാധികാരി മഹാരാജ ഗുലാബ് സിങ് ആരംഭിക്കുകയും 1860-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ രൺബീർ സിങ് പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്ത ഈ സമുച്ചയത്തിൽ ഏഴ് ക്ഷേത്രങ്ങളും സ്വർണം പൂശിയ ശിഖരങ്ങളുമുണ്ട്. ശാരദ ലിപിയിലുള്ള സംസ്കൃത കൃതികളുടെ ശ്രദ്ധേയമായ ശേഖരം ഉൾപ്പെടെ ആയിരക്കണക്കിന് കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ ഇവിടത്തെ ഗ്രന്ഥശാലയിലുണ്ട്.
ശങ്കരാചാര്യ ക്ഷേത്രം (ജ്യേഷ്ഠേശ്വരൻ)
സബർവാൻ മല, ശ്രീനഗർ
ദേവത: ശിവൻ
ഉത്സവങ്ങൾ: ഹേരത് (മഹാശിവരാത്രി)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ശ്രീനഗർ താഴ്വരയുടെ അടിത്തട്ടിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 300 മീറ്റർ ഉയരത്തിലുള്ള ഈ ശിലാക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് നഗരവും ദാൽ തടാകവും കാണാം. പുരാവസ്തു സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ കീഴിലുള്ള കേന്ദ്രസംരക്ഷിത സ്മാരകമാണിത്. മഹാശിവരാത്രിയുടെ പ്രാദേശിക ആചരണമായ ഹേരത് വേളയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് കശ്മീരി ഹിന്ദുക്കൾ ഇവിടെ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു.
ലഡാക്ക്
കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
ലഡാക്കിലെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ ടിബറ്റൻ ബുദ്ധവിഹാരങ്ങളാണ് (ഗോമ്പകൾ).
ഹെമിസ് ബുദ്ധവിഹാരം
ഹെമിസ്, ലേയ്ക്ക് സമീപം · ബൗദ്ധ
ദേവത: പദ്മസംഭവൻ (ഗുരു റിൻപോച്ചെ), ബുദ്ധന്മാർ; ദ്രുക്പ പരമ്പര
ഉത്സവങ്ങൾ: ഹെമിസ് ത്സെചു (പദ്മസംഭവനെ ആദരിക്കുന്ന മുഖംമൂടി നൃത്തോത്സവം, ഏകദേശം ജൂണിൽ)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ദ്രുക്പ പരമ്പരയിൽപ്പെട്ട ഹെമിസ്, ലേയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 45 കി.മീ. അകലെയുള്ള സിന്ധുനദിയുടെ തീരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇവിടെ ആദ്യകാലത്തുതന്നെ ഒരു വിഹാരം ഉണ്ടായിരുന്നു. 1672-ൽ ലഡാക്കി രാജാവായ സെങ്ഗെ നംഗ്യാലിന്റെ കാലത്ത് ഇത് പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. എൺപത്തിനാല് മഹാസിദ്ധന്മാരുടെ ചിത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഗാലറിയും ഇവിടത്തെ മുറ്റത്തുണ്ട്.
തിക്സെ ബുദ്ധവിഹാരം
തിക്സെ, ലേയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 19 കി.മീ. കിഴക്ക് · ബൗദ്ധ
ദേവത: മൈത്രേയ ബുദ്ധൻ (പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ); ഗെലുഗ് സമ്പ്രദായം
ഉത്സവങ്ങൾ: ഗുസ്തോർ ചടങ്ങ് (ടിബറ്റൻ ഒമ്പതാം മാസം, ഒക്ടോബർ-നവംബർ)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഗെലുഗ് സമ്പ്രദായത്തിൽപ്പെട്ട പന്ത്രണ്ട് നിലകളുള്ള ഈ മലമുകളിലെ സമുച്ചയം ലാസയിലെ പൊട്ടാല കൊട്ടാരവുമായി പലപ്പോഴും താരതമ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. സോങ്ഖാപയുടെ ശിഷ്യന്മാർ 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ സ്ഥാപിച്ച വിഹാരത്തിലാണ് ഇതിന്റെ തുടക്കം. 1970-ലെ ദലൈലാമയുടെ സന്ദർശനത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി നിർമ്മിച്ച മൈത്രേയ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏകദേശം 15 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള പ്രതിമയുണ്ട്.
ഡിസ്കിത് ബുദ്ധവിഹാരം
ഡിസ്കിത്, നുബ്ര താഴ്വര · ബൗദ്ധ
ദേവത: കിരീടധാരിയായ ബുദ്ധൻ (ചോ റിൻപോച്ചെ); ഗെലുഗ് സമ്പ്രദായം
ഉത്സവങ്ങൾ: ദോസ്മോചെ (ഫെബ്രുവരി)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
നുബ്ര താഴ്വരയിലെ ഏറ്റവും പഴയതും വലുതുമായ ബുദ്ധവിഹാരമാണ് ഡിസ്കിത്. സോങ്ഖാപയുടെ ഒരു ശിഷ്യൻ 14-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇത് സ്ഥാപിച്ചതാണെന്നാണ് പാരമ്പര്യം. തിക്സെയുടെ ശാഖാവിഹാരമായ ഇവിടെ പ്രദേശത്തെ കുട്ടികൾക്കായി ഒരു വിദ്യാലയവും നടത്തുന്നു.
ലക്ഷദ്വീപ്
കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
ലക്ഷദ്വീപിലെ ജനസംഖ്യയിൽ ഭൂരിഭാഗവും മുസ്ലിംകളാണ്; ദ്വീപുകളിൽ വ്യാപകമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളില്ല. ഇവിടത്തെ ഏറ്റവും നന്നായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള പുണ്യപൈതൃകം ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ പള്ളികളാണ്; അവ ആദരപൂർവ്വം ഇവിടെ ചേർത്തിരിക്കുന്നു. അവയ്ക്ക് ജ്യോതിഷവുമായി ബന്ധമില്ല.
ഉജ്റ പള്ളി
കവരത്തി · ഇസ്ലാമിക
ദേവത: പള്ളി; ഷെയ്ഖ് മുഹമ്മദ് കാസിമിന്റെ ഖബർ ഇവിടെയുണ്ട്
ഉത്സവങ്ങൾ: ഈദുൽ ഫിത്ർ (ചെറിയ പെരുന്നാൾ), ഈദുൽ അദ്ഹ (ബലിപെരുന്നാൾ)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഷെയ്ഖ് മുഹമ്മദ് കാസിമുമായി ബന്ധപ്പെട്ട 17-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പള്ളിയാണ് കവരത്തിയിലെ ഉജ്റ പള്ളി. പള്ളിവളപ്പിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഖബർ ദ്വീപുവാസികൾ ആദരിക്കുന്നു. ഒഴുകിയെത്തിയ ഒറ്റത്തടിയിൽ കൊത്തിയതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന അലങ്കാരമച്ചും കൊത്തുപണിയുള്ള തൂണുകളും പള്ളിയുടെ പ്രത്യേകതകളാണ്. വളപ്പിലെ കിണറ്റിലെ വെള്ളത്തിന് രോഗശാന്തി ശക്തിയുണ്ടെന്ന് വിശ്വാസികൾ കരുതുന്നു.
ജുമാ പള്ളി, ആന്ത്രോത്ത്
ആന്ത്രോത്ത് · ഇസ്ലാമിക
ദേവത: പള്ളി; വിശുദ്ധ ഉബൈദുല്ലയുടെ ഖബർ ഇവിടെയുണ്ട്
ഉത്സവങ്ങൾ: ഈദുൽ ഫിത്ർ (ചെറിയ പെരുന്നാൾ), ഈദുൽ അദ്ഹ (ബലിപെരുന്നാൾ)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ദ്വീപുകളിൽ ആദ്യമായി ഇസ്ലാം സ്വീകരിച്ചത് ആന്ത്രോത്താണെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ലക്ഷദ്വീപിലുടനീളം ഇസ്ലാം പ്രചരിപ്പിക്കുകയും ഈ ദ്വീപിൽവെച്ച് മരിക്കുകയും ചെയ്തുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന വിശുദ്ധ ഉബൈദുല്ലയുടെ അന്ത്യവിശ്രമസ്ഥലമായാണ് ഇവിടത്തെ ജുമാ പള്ളി ആദരിക്കപ്പെടുന്നത്.
പുതുച്ചേരി
കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം
തിരുനള്ളാർ ശനി ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കാരൈക്കാൽ പുതുച്ചേരി കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശത്തിലെ ഒരു ജില്ലയാണ്.
മണക്കുള വിനായകർ ക്ഷേത്രം
மணக்குள விநாயகர் கோவில்
പുതുച്ചേരി
ദേവത: ഗണപതി (മണക്കുള വിനായകർ)
ഉത്സവങ്ങൾ: വിനായക ചതുർത്ഥി, വിജയദശമിയിലെ സ്വർണ്ണരഥ ഘോഷയാത്ര
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
പുതുച്ചേരിയിലെ ഫ്രഞ്ച് കുടിയേറ്റത്തിനും മുമ്പ് നിലനിന്നിരുന്ന, കടൽത്തീരത്തിനടുത്തുള്ള ഗണപതി ക്ഷേത്രമാണിത്. ഫ്രഞ്ച് ഭരണകാലത്ത് ക്ഷേത്രം നീക്കം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ശക്തമായ പ്രാദേശിക പ്രതിഷേധത്തെത്തുടർന്ന് ആ ശ്രമം ഉപേക്ഷിച്ചതായി രേഖകൾ പറയുന്നു. ഇന്നും നഗരവാസികൾക്ക് ഏറെ പ്രിയപ്പെട്ട ഈ ക്ഷേത്രം 2015-ൽ നവീകരിച്ചു.
തിരുനള്ളാർ ദർഭാരണ്യേശ്വര ക്ഷേത്രം
திருநள்ளாறு தர்ப்பாரண்யேசுவரர் கோயில்
തിരുനള്ളാർ, കാരൈക്കാൽ ജില്ല
ദേവത: ദർഭാരണ്യേശ്വരൻ (ശിവൻ), പ്രാണേശ്വരി (പാർവതി); ശനിയുടെ സന്നിധിയുമുണ്ട്
സംബന്ദരും അപ്പരും 7-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിച്ച തേവാരം സ്തോത്രങ്ങളിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ശിവക്ഷേത്രമാണിത്. ക്ഷേത്രക്കുളമായ നളതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തതോടെ നളരാജാവ് ശനിദോഷത്തിൽനിന്ന് മുക്തനായെന്നാണ് പാരമ്പര്യം. പുതുച്ചേരി സർക്കാരിന്റെ ഹിന്ദു മതസ്ഥാപന വകുപ്പാണ് ക്ഷേത്രം പരിപാലിക്കുന്നത്.
ജ്യോതിഷബന്ധം: നവഗ്രഹ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ശനിക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സന്നിധിയാണിത്. ഏകദേശം രണ്ടര വർഷത്തിലൊരിക്കൽ ശനി പുതിയ രാശിയിലേക്ക് മാറുന്നതിനെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന ശനിപ്പെയർച്ചിക്ക് വളരെ വലിയ ജനക്കൂട്ടമാണ് എത്തുന്നത്. അവർ ആരാധനയ്ക്ക് മുമ്പ് നളതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു.
തമിഴ്നാട്ടിലെ നവഗ്രഹ ക്ഷേത്രങ്ങൾ
കുംഭകോണത്തിനു ചുറ്റുമുള്ള ഒമ്പത് ക്ഷേത്രങ്ങൾ; ഓരോന്നും പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് ഒമ്പത് ഗ്രഹങ്ങളിൽ ഒന്നുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. തീർത്ഥാടകർ പലപ്പോഴും ഒറ്റ യാത്രയിൽ ഒമ്പത് ക്ഷേത്രങ്ങളും സന്ദർശിക്കുന്നു.
Surya · സൂര്യൻ
സൂര്യനാർ കോവിൽ
சூரியனார் கோவில்
സൂര്യനാർ കോവിൽ, ആടുതുറയ്ക്കടുത്ത്, തഞ്ചാവൂർ ജില്ല
ദേവത: പത്നിമാരായ ഉഷ, പ്രത്യുഷ എന്നിവരോടൊപ്പം സൂര്യനാർ (സൂര്യൻ)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
11-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഒന്നാം കുലോത്തുംഗ ചോളന്റെ കാലത്ത് നിർമ്മിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം, ഒമ്പത് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ശിവനല്ലാതെ ഗ്രഹം തന്നെ പ്രധാന ദേവനായിരിക്കുന്ന ഏക ക്ഷേത്രമാണ്. മറ്റെല്ലാ ഗ്രഹദേവതകൾക്കും ഇവിടെ സന്നിധികളുണ്ട്.
Chandra · ചന്ദ്രൻ
തിങ്കളൂർ കൈലാസനാഥർ ക്ഷേത്രം
திங்களூர் கைலாசநாதர் கோயில்
തിങ്കളൂർ, തഞ്ചാവൂർ ജില്ല
ദേവത: കൈലാസനാഥർ (ശിവൻ), ചന്ദ്രന്റെ സന്നിധിയോടുകൂടി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ശിവനെ ആരാധിച്ചതിനുശേഷം ചന്ദ്രൻ ഇവിടെ തന്റെ തേജസ്സ് വീണ്ടെടുത്തുവെന്നാണ് പാരമ്പര്യവിശ്വാസം. അപ്പരുടെ ആരാധകനും നായനാർമാരിൽ ഒരാളുമായ അപ്പൂതി അടികളുമായും ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് ബന്ധമുണ്ട്.
Mangala · ചൊവ്വ
വൈത്തീശ്വരൻ കോവിൽ
வைத்தீஸ்வரன் கோயில்
വൈത്തീശ്വരൻകോവിൽ, മയിലാടുതുറ ജില്ല
ദേവത: വൈദ്യനാഥസ്വാമി (രോഗശാന്തി നൽകുന്ന ശിവൻ), തൈയൽ നായകി, അംഗാരകന്റെ സന്നിധിയോടുകൂടി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ദിവ്യവൈദ്യനായാണ് ഇവിടെ ശിവനെ ആരാധിക്കുന്നത്; ഭക്തർ സിദ്ധാമൃതം കുളത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു. കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിനടുത്താണ് അംഗാരകന്റെ (ചൊവ്വയുടെ) സന്നിധി. ധർമ്മപുരം ആധീനമാണ് ക്ഷേത്രം പരിപാലിക്കുന്നത്.
Budha · ബുധൻ
തിരുവെൺകാട് ശ്വേതാരണ്യേശ്വര ക്ഷേത്രം
திருவெண்காடு சுவேதாரண்யேசுவரர் கோயில்
തിരുവെൺകാട്, മയിലാടുതുറ ജില്ല
ദേവത: ശ്വേതാരണ്യേശ്വരൻ (ശിവൻ), ബ്രഹ്മവിദ്യാംബിക, ബുധന്റെ സന്നിധിയോടുകൂടി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
മൂന്ന് പുണ്യക്കുളങ്ങളും ശിവന്റെ ഉഗ്രമായ അഘോരരൂപവുമുള്ള, തേവാരത്തിൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ക്ഷേത്രമാണിത്. വാക്കിനോടും വിദ്യയോടും ബന്ധപ്പെട്ട ബുധന് പുറത്തെ പ്രാകാരത്തിൽ സന്നിധിയുണ്ട്.
Guru · വ്യാഴം
ആലങ്കുടി ആപത്സഹായേശ്വര ക്ഷേത്രം
ஆலங்குடி ஆபத்சகாயேசுவரர் கோயில்
ആലങ്കുടി, തിരുവാരൂർ ജില്ല
ദേവത: ആപത്സഹായേശ്വരൻ (ശിവൻ), ഏലവാർകുഴലി; ദക്ഷിണാമൂർത്തിയുടെ രൂപത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഗുരു (വ്യാഴം)
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഗുരുസ്ഥലം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പേര് ശിവൻ കാളകൂടവിഷം വിഴുങ്ങിയ ഐതിഹ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ സന്നിധി ചോളരുടേതായും ഇന്നത്തെ നിർമ്മിതി 16-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ നായക കാലഘട്ടത്തിന്റേതായും കരുതപ്പെടുന്നു.
Shukra · ശുക്രൻ
കഞ്ചനൂർ അഗ്നീശ്വര ക്ഷേത്രം
கஞ்சனூர் அக்கினீஸ்வரர் கோயில்
കഞ്ചനൂർ, തഞ്ചാവൂർ ജില്ല
ദേവത: അഗ്നീശ്വരൻ (ശിവൻ), കർപ്പകാംബിക, ശുക്രന്റെ സന്നിധിയോടുകൂടി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
മധ്യകാല ചോളർ പണികഴിപ്പിച്ച ഈ ക്ഷേത്രം പിന്നീട് വിജയനഗര രാജാക്കന്മാർ പുതുക്കിപ്പണിതു. ശുക്രൻ ശിവലിംഗത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ കുടികൊള്ളുന്നുവെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിശ്വാസം; അതിനാൽ പ്രധാന ദേവതയെ ശുക്രനായി ആരാധിക്കുന്നു.
Shani · ശനി
തിരുനള്ളാർ ദർഭാരണ്യേശ്വര ക്ഷേത്രം
திருநள்ளாறு தர்ப்பாரண்யேசுவரர் கோயில்
തിരുനള്ളാർ, കാരൈക്കാൽ ജില്ല (പുതുച്ചേരി കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശം)
ദേവത: ദർഭാരണ്യേശ്വരൻ (ശിവൻ), പ്രാണേശ്വരി, ശനിയുടെ സന്നിധിയോടുകൂടി
കൂടുതൽ വായിക്കുകകുറച്ച് മാത്രം കാണിക്കുക
ഒമ്പത് നവഗ്രഹക്ഷേത്രങ്ങളിൽ തമിഴ്നാടിന് പുറത്തുള്ള ഒരേയൊരു ക്ഷേത്രമായ ഇത് പുതുച്ചേരിയുടെ കാരൈക്കാൽ മേഖലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഏകദേശം രണ്ടര വർഷത്തിലൊരിക്കൽ ശനി രാശി മാറുന്ന ശനിപ്പെയർച്ചിയാണ് ഇവിടത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ഉത്സവം.
പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് ആദിത്യ ചോളൻ ഒന്നാമനുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ചോളകാല ക്ഷേത്രമാണിത്. ദിവസേനയുള്ള രാഹു അഭിഷേകത്തിൽ വിഗ്രഹത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പാൽ നീലനിറമാകുന്നുവെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു; ഏകദേശം പതിനെട്ട് മാസത്തിലൊരിക്കൽ രാഹുപ്പെയർച്ചി ഇവിടെ ആചരിക്കുന്നു.
Ketu · കേതു (ചന്ദ്രന്റെ അവരോഹണ പാതം)
കീഴപ്പെരുമ്പള്ളം നാഗനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം
கீழப்பெரும்பள்ளம் நாகநாதர் கோயில்
കീഴപ്പെരുമ്പള്ളം, പൂമ്പുഹാറിനടുത്ത്, മയിലാടുതുറ ജില്ല
ശിവനെ ആരാധിക്കുന്ന രൂപത്തിൽ കറുത്ത കരിങ്കല്ലിലാണ് ഇവിടെ കേതുവിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നത്. ചോളകാലം വരെ പഴക്കമുണ്ടെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന സ്ഥലത്തെ ഇന്നത്തെ ശിലാനിർമ്മിതി 16-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ നായക കാലഘട്ടത്തിന്റേതാണ്.
