భారతదేశంలోని ప్రసిద్ధ ఆలయాలు

• శ్రీ వేంకటేశ్వర ఆలయం, తిరుమల

  తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర ఆలయం

  తిరుమల, తిరుపతి జిల్లా

  దేవత: వేంకటేశ్వరుడు (విష్ణువు రూపం)

  పండుగలు: శ్రీవారి బ్రహ్మోత్సవాలు, వైకుంఠ ఏకాదశి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  తిరుపతికి ఎగువన శేషాచల కొండలపై వెలసిన ఈ ఆలయం ప్రపంచంలో అత్యధికంగా భక్తులు దర్శించే పుణ్యక్షేత్రాలలో ఒకటి. పల్లవ, చోళ, పాండ్య, విజయనగర రాజులు ఈ ఆలయాన్ని పోషించినట్లు శాసనాలు చెబుతున్నాయి. ప్రస్తుతం ఈ ఆలయాన్ని చట్టబద్ధ సంస్థ అయిన తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానాలు (టీటీడీ) నిర్వహిస్తున్నాయి.

• శ్రీకాళహస్తీశ్వర ఆలయం

  శ్రీకాళహస్తీశ్వర ఆలయం

  శ్రీకాళహస్తి, తిరుపతి జిల్లా

  దేవత: వాయు లింగ రూపంలో శ్రీకాళహస్తీశ్వరుడు (శివుడు), జ్ఞానప్రసూనాంబిక (పార్వతి)

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి బ్రహ్మోత్సవాలు

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  శివుని ఐదు పంచభూత క్షేత్రాలలో ఒకటైన ఈ ఆలయంలో శివుడిని వాయు తత్వంగా పూజిస్తారు. ప్రధాన నిర్మాణాన్ని 11వ శతాబ్దంలో చోళ రాజులు కట్టించారని చెబుతారు. పెద్ద గోపురాన్ని, వంద స్తంభాల మండపాన్ని 1516లో విజయనగర రాజు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు నిర్మింపజేశారు. 2010లో గోపురం కూలిపోగా, తర్వాత మళ్లీ నిర్మించారు.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: రాహు-కేతువుల (చంద్ర పాతాల) జ్యోతిష్య ప్రభావం నుంచి ఉపశమనం కోరుతూ భక్తులు చేసే రాహు-కేతు పూజకు ఈ ఆలయం ఎంతో ప్రసిద్ధి. చాలా ఆలయాలు మూసి ఉండే సూర్య, చంద్ర గ్రహణ సమయాల్లో కూడా ఇక్కడ పూజలు కొనసాగడం ఈ ఆలయ ప్రత్యేకత.

• భ్రమరాంబ మల్లికార్జున ఆలయం, శ్రీశైలం

  శ్రీశైలం మల్లికార్జున ఆలయం

  శ్రీశైలం, నంద్యాల జిల్లా

  దేవత: మల్లికార్జునుడు (శివుడు), భ్రమరాంబ (పార్వతి)

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి, ఉగాది

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  కృష్ణా నదికి ఎగువన నల్లమల కొండలపై ఉన్న శ్రీశైలాన్ని శివుని పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటిగా, అమ్మవారి శక్తిపీఠంగా కూడా భక్తులు పూజిస్తారు. ఈ క్షేత్రం అతి ప్రాచీనమైనదని సంప్రదాయం చెబుతుంది. ప్రస్తుతం కనిపించే ప్రాకార సముదాయంలో విజయనగర, రెడ్డి రాజులతో పాటు అనేక రాజవంశాల నిర్మాణాల ఆనవాళ్లు కనిపిస్తాయి.

• పరశురామ కుండ్

  లోహిత్ జిల్లా, తేజు సమీపంలో

  దేవత: విష్ణువు ఆరవ అవతారమైన పరశురాముడు

  పండుగలు: మకర సంక్రాంతి పుణ్యస్నానం, జాతర

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  దిగువ లోహిత్ నదీప్రాంతంలో ఉన్న ఈ కొలను పరశురాముని కథతో ముడిపడి ఉంది. తండ్రి ఆజ్ఞతో తల్లి రేణుకపై గొడ్డలి ఎత్తిన తరువాత, ఇక్కడ దాన్ని కడిగినప్పుడే ఆ గొడ్డలి ఆయన చేతి నుంచి విడిపోయిందని చెబుతారు. అసలు కుండం 1950లో సంభవించిన అస్సాం భూకంపంలో మట్టిలో కూరుకుపోయింది. ఇప్పుడు బండరాళ్లతో సహజంగా ఏర్పడిన కొత్త కొలనును ఉపయోగిస్తున్నారు.

• తవాంగ్ బౌద్ధ మఠం (గాడెన్ నామ్‌గ్యాల్ ల్హాత్సే)

  తవాంగ్ · బౌద్ధ

  దేవత: టిబెటన్ బౌద్ధంలోని గెలుగ్ సంప్రదాయానికి చెందిన మఠం

  పండుగలు: లోసార్, తోర్గ్యా, చోక్సార్

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  5వ దలైలామా కోరిక మేరకు మెరాక్ లామా లోద్రే గ్యాత్సో 1680–81లో స్థాపించిన ఈ మఠాన్ని భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద బౌద్ధ మఠంగా చెబుతారు. ప్రాకారాలతో కూడిన ఈ సముదాయంలో డజన్ల కొద్దీ నివాస భవనాలు, కంగ్యూర్, తెంగ్యూర్ బౌద్ధ గ్రంథాల గ్రంథాలయం ఉన్నాయి.

• మాలినీథాన్

  లికాబాలి, లోయర్ సియాంగ్ జిల్లా

  దేవత: దుర్గాదేవితో ముడిపడిన జగన్మాత (స్థానికంగా కేచాయ్-ఖాతీగా పూజిస్తారు)

  పండుగలు: మాలినీ మేళా (వసంతకాలం)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  బ్రహ్మపుత్ర నదికి ఎగువన కొండ శిఖరంపై ఉన్న ఈ పురావస్తు ప్రదేశంలో తొలి మధ్యయుగపు ఆలయ రాతి శిథిలాలు ఉన్నాయి; వీటిని సాధారణంగా 13వ–14వ శతాబ్దాల చుటియా రాజుల కాలానికి చెందినవిగా భావిస్తారు. ఇక్కడ దేవతల, జంతువుల శిల్పాలు కనిపిస్తాయి. శ్రీమంత శంకరదేవునితో ముడిపడిన వైష్ణవ సంప్రదాయం ప్రకారం, శివుడు, దుర్గాదేవి ఆతిథ్యంలో కృష్ణుడు, రుక్మిణి ఇక్కడ విశ్రాంతి తీసుకున్నారని చెబుతారు.

• కామాఖ్యా ఆలయం

  কামাখ্যা মন্দিৰ

  నీలాచల కొండ, గువాహటి

  దేవత: జగన్మాత కామాఖ్యాదేవి

  పండుగలు: అంబుబాచి మేళా, దుర్గా పూజ, మనసా పూజ

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  శక్తిపీఠాలలో అత్యంత పురాతనమైన, పూజనీయమైన వాటిలో ఒకటిగా, తాంత్రిక ఆరాధనకు ప్రధాన కేంద్రంగా పేరొందిన ఈ ఆలయంలో విగ్రహం ఉండదు; ఊట నీటితో నిరంతరం తడిసే సహజ శిలను భక్తులు పూజిస్తారు. ఈ ఆలయం సుమారు 8వ–9వ శతాబ్దాల నాటిదిగా భావిస్తారు. దీన్ని ఎన్నోసార్లు పునర్నిర్మించారు; వాటిలో ముఖ్యమైనది 1565లో కోచ్ రాజు నరనారాయణుని కాలంలో జరిగిన పునర్నిర్మాణం.

• ఉమానంద ఆలయం

  উমানন্দ মন্দিৰ

  నెమలి దీవి (ఉమానంద), బ్రహ్మపుత్ర నది, గువాహటి

  దేవత: శివుడు

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  బ్రహ్మపుత్ర నదిలోని ఒక దీవిపై ఉన్న భస్మాచలం అనే చిన్న కొండపై ఈ ఆలయం వెలసింది. శివుడు మన్మథుడిని దహించిన స్థలం ఇదేనని కాళికా పురాణం పేర్కొంటుంది. అహోం రాజు గదాధర సింహుడు 1694లో ఈ ఆలయాన్ని నిర్మింపజేశాడు. 1897 భూకంపంలో తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న తర్వాత దీన్ని ఒక స్థానిక వ్యాపారి పునర్నిర్మించాడు.

• నవగ్రహ ఆలయం

  নৱগ্ৰহ মন্দিৰ

  చిత్రాచల కొండ, గువాహటి

  దేవత: నవగ్రహాలు; సూర్యుడికి ప్రతీకగా మధ్యలో ఉన్న లింగం చుట్టూ తొమ్మిది లింగాల రూపంలో పూజిస్తారు

  పండుగలు: ప్రతిరోజూ నవగ్రహ పూజ, మాఘ–ఫాల్గుణ సంక్రాంతి సందర్భంగా వార్షిక మహాయజ్ఞం

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  గర్భగృహంలో తొమ్మిది గ్రహాలకు ప్రతీకలుగా తొమ్మిది లింగాలు ఉన్నాయి. ప్రతి లింగాన్నీ ఆ గ్రహానికి సంబంధించిన రంగు వస్త్రంతో అలంకరిస్తారు. ప్రస్తుత ఆలయాన్ని 18వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో అహోం రాజు రాజేశ్వర సింహుడు నిర్మించాడని భావిస్తారు. ఇక్కడ అంతకుముందు కూడా ఒక నిర్మాణం ఉండి ఉండవచ్చని చెబుతారు, అయితే దాని ఆరంభం స్పష్టంగా తెలియదు.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: పూర్తిగా నవగ్రహాలకే అంకితమైన ఈ ఆలయాన్ని అస్సాంలో జ్యోతిష్య, ఖగోళ విద్యలకు ఒక ముఖ్య కేంద్రంగా చాలా కాలంగా భావిస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతపు ప్రాచీన పేరు ప్రాగ్జ్యోతిషపురానికి సాధారణంగా “తూర్పు జ్యోతిష్య విద్యా నగరం” అని అర్థం చెబుతారు; ఆ అర్థానికి మద్దతుగా ఈ ఆలయానికి ఖగోళ శాస్త్రంతో ఉన్న అనుబంధాన్ని తరచుగా ఉదహరిస్తారు.

• మహాబోధి ఆలయం

  महाबोधि मंदिर

  బోధ్ గయ, గయ జిల్లా · బౌద్ధ

  దేవత: బుద్ధుడు; బోధి వృక్షం పక్కన ఆయన జ్ఞానోదయం పొందిన స్థలం

  పండుగలు: బుద్ధ పూర్ణిమ (వైశాఖ పూర్ణిమ)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  సిద్ధార్థ గౌతముడు జ్ఞానోదయం పొందినట్లు భావించే స్థలాన్ని ఈ ఆలయం సూచిస్తుంది. క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో ఇక్కడ తొలి ఆలయాన్ని అశోక చక్రవర్తి నిర్మించాడని చెబుతారు. ప్రస్తుత ఇటుక ఆలయం ప్రధానంగా గుప్తుల చివరి కాలానికి, అంటే సుమారు క్రీ.శ. 5వ–6వ శతాబ్దాలకు చెందినది. 1880లలో దీనిని పునరుద్ధరించారు. 2002లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించారు.

• విష్ణుపాద ఆలయం

  विष्णुपद मंदिर

  గయ

  దేవత: బసాల్ట్ రాతిపై ఉన్న పాదముద్ర (విష్ణుపాదం) రూపంలో పూజలందుకునే విష్ణువు

  పండుగలు: పితృపక్ష మేళా

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ధర్మశిలగా ప్రసిద్ధి చెందిన బసాల్ట్ రాతి పలకపై చెక్కిన పాదముద్ర ఈ ఆలయంలో ప్రతిష్ఠితమై ఉంది. అది విష్ణువు వదిలిన పాదముద్ర అని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. ప్రస్తుత ఆలయ నిర్మాణాన్ని ఇండోర్ పాలకురాలు అహల్యాబాయి హోల్కర్ 1787లో పునర్నిర్మించారు. పితృదేవతలకు చేసే శ్రాద్ధకర్మలకు గయ చాలా కాలంగా ప్రసిద్ధి చెందింది; ఆ కర్మలకు ఈ ఆలయమే ప్రధాన కేంద్రం.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: గయలో శ్రాద్ధకర్మలకు ప్రధాన కాలమైన పితృపక్షాన్ని చాంద్రమానం ప్రకారం నిర్ణయిస్తారు: అమాంత పద్ధతిలో ఇది భాద్రపద మాస కృష్ణపక్షం, పూర్ణిమాంత పద్ధతిలో ఆశ్వయుజ మాస కృష్ణపక్షం. ఇది సర్వపితృ అమావాస్య (మహాలయ అమావాస్య)తో ముగుస్తుంది.

• తఖ్త్ శ్రీ పట్నా సాహిబ్

  तख़्त श्री पटना साहिब

  పట్నా · సిక్కు

  దేవత: 1666లో ఇక్కడ జన్మించిన పదవ సిక్కు గురువు గురు గోబింద్ సింగ్

  పండుగలు: గురు గోబింద్ సింగ్ ప్రకాశ్ పురబ్

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  సిక్కు మతంలోని అత్యున్నత అధికార పీఠాలైన ఐదు తఖ్త్‌లలో ఇది ఒకటి. బాల్యంలో కొంతకాలం పట్నాలో గడిపిన గురు గోబింద్ సింగ్ జన్మస్థలాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. అగ్నిప్రమాదం తర్వాత 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మహారాజా రంజిత్ సింగ్ ఈ పుణ్యక్షేత్రాన్ని పునర్నిర్మించారు. 1934 భూకంపంలో దెబ్బతిన్న తర్వాత 1948–1957 మధ్య మళ్లీ పునర్నిర్మించారు.

• దంతేశ్వరి ఆలయం

  दंतेश्वरी मंदिर

  దంతేవాడ

  దేవత: దంతేశ్వరి దేవి

  పండుగలు: బస్తర్ దసరా, నవరాత్రులు

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  సంప్రదాయంగా శక్తి పీఠాలలో ఒకటిగా పరిగణించే ఈ ఆలయం 14వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా చెబుతారు. దంతేవాడ పట్టణానికి ఆ పేరు రావడానికి కూడా ఈ ఆలయమే కారణం. అమ్మవారు పూర్వ బస్తర్ రాజవంశపు కులదేవత. ఈ ప్రాంతపు ప్రసిద్ధ బస్తర్ దసరాలో ఆమె ఊరేగింపు ప్రధాన ఘట్టం.

• భోరమ్‌దేవ్ ఆలయం

  भोरमदेव मंदिर

  భోరమ్‌దేవ్, కబీర్‌ధామ్ (కవర్ధా) జిల్లా

  దేవత: శివుడు

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  మైకల్ కొండల పాదాన ఉన్న ఈ ప్రధాన రాతి ఆలయం సుమారు 11వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా చెబుతారు. దీనిని ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించిన నాగ వంశ రాజులు నిర్మించినట్లు భావిస్తారు. సమృద్ధిగా చెక్కిన శిల్పాలతో అలంకరించిన గోడల కారణంగా దీనికి ‘ఛత్తీస్‌గఢ్ ఖజురాహో’ అనే పేరు వచ్చింది.

• మహామాయ ఆలయం

  महामाया मंदिर

  రతన్‌పూర్, బిలాస్‌పూర్ జిల్లా

  దేవత: కోసలేశ్వరి అని కూడా పిలిచే మహామాయ (దుర్గ / మహాలక్ష్మి)

  పండుగలు: నవరాత్రులు (జ్యోతి కలశం వెలిగించడం)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  చిన్న ఆలయ పట్టణమైన రతన్‌పూర్ ఈ ప్రాంతానికి తొలి రాజధాని. దాదాపు నేటి ఛత్తీస్‌గఢ్ ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రాచీన దక్షిణ కోసలకు అధిదేవతగా మహామాయను గౌరవిస్తారు. భక్తులు ఈ ఆలయాన్ని శక్తి పీఠాలలో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు.

• శ్రీ మంగేశ్ ఆలయం

  మంగేశి, ప్రియోల్, పోండా తాలూకా

  దేవత: శివుని రూపమైన మంగేశుడు

  పండుగలు: మాఘ పూర్ణిమ జాతర, మహాశివరాత్రి, నవరాత్రులు

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  శ్రీ మంగేశుడు అనేక సారస్వత కుటుంబాలకు కులదైవం. గోవాలోని అతిపెద్ద, అత్యధికంగా దర్శించే ఆలయాలలో ఇది ఒకటి. పోర్చుగీసు పాలనలో దేవతామూర్తిని లోతట్టు ప్రాంతానికి తరలించారు. ప్రస్తుత ఆలయ నిర్మాణం మరాఠా పాలనలో జరిగింది; ఆ తర్వాత దీనిని పలుమార్లు పునరుద్ధరించారు.

• శ్రీ శాంతాదుర్గ ఆలయం

  కవలెం, పోండా తాలూకా

  దేవత: దుర్గాదేవి శాంతరూపమైన శాంతాదుర్గ

  పండుగలు: వార్షిక జాతర, నవరాత్రులు

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  పణజి నుంచి సుమారు 30 కి.మీ. దూరంలో, కవలెంలోని ఒక కొండ పాదాన ఉన్న ఈ ఆలయం అనేక గౌడ సారస్వత కుటుంబాలకు కులదైవం. ప్రధాన ఆలయం చుట్టూ ఇతర దేవతల చిన్న ఆలయాలతో, ప్రత్యేకమైన గోవా ఆలయ శైలిలో దీనిని నిర్మించారు. 2016లో ఈ ఆలయం ఈ ప్రదేశంలో 450 ఏళ్లు పూర్తి చేసుకుంది.

• బామ్ జీసస్ బసిలికా

  పాత గోవా · క్రైస్తవ

  దేవత: బాల యేసుకు అంకితమైన ఈ బసిలికాలో సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ జేవియర్ పవిత్ర అవశేషాలు ఉన్నాయి

  పండుగలు: సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ జేవియర్ పండుగ (3 డిసెంబర్)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  పోర్చుగీసు భారతదేశపు పూర్వ రాజధానిలో ఉన్న ఈ బరోక్ శైలికి చెందిన బసిలికాలో సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ జేవియర్ పవిత్ర దేహం ఉంది. ఇది యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంలో భాగం. 1946లో దీనికి మైనర్ బసిలికా హోదా లభించింది. ఇప్పటికీ ఇది ప్రధాన తీర్థయాత్రా కేంద్రంగా ఉంది.

• సోమనాథ ఆలయం

  સોમનાથ મંદિર

  ప్రభాస్ పటాన్, వెరావల్, గిర్ సోమనాథ్ జిల్లా

  దేవత: శివుడు (పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో మొదటిది)

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి, కార్తీక పూర్ణిమ

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  మహాభారతంలో ప్రస్తావించిన ప్రభాస్ తీర్థంలో, సౌరాష్ట్ర తీరాన సోమనాథ ఆలయం ఉంది. తొలి ఆలయం ఏ కాలానికి చెందినదో స్పష్టంగా తెలియదు. ఈ ఆలయంపై ఎన్నోసార్లు దాడులు జరిగాయి, ప్రతిసారీ మళ్లీ నిర్మించారు; ముఖ్యంగా 1026లో గజనీ మహమూద్ దాడి తర్వాత. ప్రస్తుత ఆలయానికి 1951లో ప్రతిష్ఠ జరిగింది.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: ఈ పేరుకు ‘సోముని ప్రభువు’, అంటే చంద్రుని ప్రభువు అని అర్థం. ఐతిహ్యం ప్రకారం, కోల్పోయిన కాంతిని తిరిగి పొందేందుకు సోముడు (చంద్రుడు) ప్రభాసంలో స్నానం చేశాడు. ప్రభాసం అనే పేరుకు ‘కాంతి’ అని అర్థం. చంద్రుని వృద్ధి, క్షయాలు ఈ కథతో ముడిపడి ఉన్నాయని చెబుతారు.

• ద్వారకాధీశ ఆలయం (జగత్ మందిరం)

  દ્વારકાધીશ મંદિર

  ద్వారక, దేవభూమి ద్వారక జిల్లా

  దేవత: ద్వారకాధిపతిగా కొలువైన శ్రీకృష్ణుడు

  పండుగలు: జన్మాష్టమి, హోలీ

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  72 స్తంభాలపై నిలిచిన ఐదు అంతస్తుల ఈ ఆలయం చార్‌ధామ్‌లలో ఒకటి, విష్ణువు దివ్యదేశాలలో ఒకటి. పురావస్తు ఆధారాల ప్రకారం ఇక్కడి తొలి ఆలయం బహుశా క్రీ.పూ. 200 నాటికే ఉండి ఉండవచ్చు. ప్రస్తుత భవనం ప్రధానంగా 15వ, 16వ శతాబ్దాలకు చెందినది.

• అంబాజీ మాత ఆలయం

  અંબાજી મંદિર

  అంబాజీ, బనాస్‌కాంఠా జిల్లా

  దేవత: పవిత్ర వీసా యంత్రం ద్వారా పూజలందుకునే అంబామాత

  పండుగలు: భాద్రవి పూనమ్ జాతర, నవరాత్రులు (గర్బా)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ప్రధాన శక్తిపీఠంగా పూజలందుకునే ఈ ఆలయం ఆరావళి పర్వత శ్రేణిలోని అరాసుర్ కొండపై ఉంది. ఇక్కడ మానవాకార విగ్రహం ఉండదు; అమ్మవారిని సూచించే పవిత్ర రేఖాగణిత యంత్రానికే ప్రధానంగా పూజలు జరుగుతాయి. ఆ యంత్రాన్ని ప్రతిరోజూ అమ్మవారి రూపాన్ని సూచించేలా అలంకరిస్తారు. పశ్చిమ భారతదేశంలో అత్యధికంగా భక్తులు వచ్చే యాత్రా కేంద్రాలలో ఇది ఒకటి.

• పాలితానా ఆలయాలు (శత్రుంజయ)

  પાલીતાણા

  శత్రుంజయ కొండలు, పాలితానా, భావ్‌నగర్ జిల్లా · జైన

  దేవత: మొదటి తీర్థంకరుడైన ఋషభనాథుడు (ఆదినాథుడు)

  పండుగలు: కార్తీక పౌర్ణమి యాత్ర, ఫాల్గుణ శుద్ధ 13 (ఛ గావ్ యాత్ర), మహావీర జన్మ కల్యాణకం

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  శత్రుంజయ కొండలపై దాదాపు 900 ఆలయాలు వెలసి ఉన్నాయి. అందుకే పాలితానాను ‘ఆలయాల నగరం’ అని పిలుస్తారు. ప్రస్తుతం ఉన్న ఆలయాలలో పురాతనమైనవి సుమారు 11వ శతాబ్దానికి చెందినవి. శ్వేతాంబర జైన సంప్రదాయంలో అత్యంత పవిత్రమైన యాత్రా స్థలాలలో ఇది ఒకటి.

• బ్రహ్మ సరోవరం

  ब्रह्म सरोवर

  కురుక్షేత్రం

  దేవత: బ్రహ్మ; పవిత్ర సరోవరం

  పండుగలు: సూర్యగ్రహణ స్నానం, గీతా జయంతి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  కురుక్షేత్రంలోని ఈ విశాలమైన పవిత్ర సరోవరం బ్రహ్మదేవునితో ముడిపడి ఉంది. స్థానిక పురోహితులు నిర్వహించే హిందూ వంశావళి పుస్తకాలు ఇక్కడే ఉంటాయి. యాత్రికులు శుద్ధి కోసం సరోవరం నీటిలో స్నానం చేస్తారు. ఈ ప్రాంతంలో ప్రతి సంవత్సరం గీతా మహోత్సవం జరుగుతుంది.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: సూర్యగ్రహణ సమయంలో ఇక్కడ స్నానం చేయడం చాలా కాలంగా వస్తున్న ఆచారం. కనిపించే గ్రహణం రోజున భారీగా భక్తులు తరలివస్తారు; 29 మార్చి 2006న జరిగిన గ్రహణానికి సుమారు పది లక్షల మంది వచ్చారని అంచనా.

• జ్యోతిసర్

  ज्योतिसर

  కురుక్షేత్రం

  దేవత: శ్రీకృష్ణుడు (భగవద్గీత బోధించిన స్థలం)

  పండుగలు: గీతా జయంతి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  కురుక్షేత్ర యుద్ధభూమిలోని ఈ స్థలంలో శ్రీకృష్ణుడు అర్జునునికి భగవద్గీతను బోధించి, తన విశ్వరూపాన్ని చూపించాడని హిందూ సంప్రదాయం చెబుతోంది. ఆది శంకరులు ఈ స్థలాన్ని గుర్తించారని చెబుతారు. ప్రస్తుతం ఇది కృష్ణుడికి సంబంధించిన యాత్రా స్థలాల వరుసలో ఒకటి.

• మాతా మనసా దేవి ఆలయం

  माता मनसा देवी मंदिर

  బిలాస్‌పూర్ గ్రామం, పంచ్‌కులా జిల్లా (చండీగఢ్‌కు సమీపంలో)

  దేవత: శక్తి స్వరూపమైన మనసా దేవి

  పండుగలు: చైత్ర నవరాత్రి జాతర, ఆశ్వయుజ (శారద) నవరాత్రి జాతర

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  శివాలిక్ పర్వతాల పాదప్రాంతంలో ఉన్న ఈ ఆలయ సముదాయం సుమారు 100 ఎకరాల్లో విస్తరించి ఉంది. దీని నిర్వహణను ఆలయ బోర్డు చూస్తుంది. సమీపంలోని చండీ ఆలయంతో పాటు, చండీగఢ్ ప్రాంతంలో అత్యధికంగా భక్తులు దర్శించే దేవి ఆలయాలలో ఇది ఒకటి.

• జ్వాలాముఖి (జ్వాలా జీ) ఆలయం

  ज्वालामुखी मंदिर

  జ్వాలాముఖి, కాంగ్రా జిల్లా

  దేవత: ఎల్లప్పుడూ వెలిగే జ్వాలల రూపంలో పూజలందుకునే జ్వాలా దేవి

  పండుగలు: చైత్ర, ఆశ్వయుజ నవరాత్రులు

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ఇక్కడ విగ్రహానికి బదులుగా, రాతి నుంచి వెలువడే చిన్న జ్వాలల రూపంలో అమ్మవారిని పూజిస్తారు; భూగర్భం నుంచి ఊరే సహజ వాయువే ఆ జ్వాలలను వెలిగిస్తూ ఉంటుంది. మహాభారతం, ఇతర గ్రంథాల్లో ఈ ఆలయ ప్రస్తావన ఉంది; భక్తులు దీన్ని దేవి పీఠంగా గౌరవిస్తారు.

• హిడింబా దేవి ఆలయం

  हिडिम्बा देवी मंदिर

  ధుంగ్రీ, మనాలి

  దేవత: హిడింబా దేవి

  పండుగలు: నవరాత్రులు

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  మహాభారతంలో భీముని భార్య హిడింబతో ముడిపడిన ఒక శిల, గుహ చుట్టూ 1553లో మహారాజా బహదూర్ సింగ్ ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించారు. దేవదారు చెక్కతో కట్టిన ఈ ఆలయం దేవదారు అడవి మధ్యలో ఉంది. అంచెలంచెలుగా ఉన్న చెక్క పైకప్పు, సున్నితంగా చెక్కిన ద్వారాలు దీన్ని హిమాలయ ఆలయ వాస్తుశైలికి చక్కని ఉదాహరణగా నిలిపాయి.

• చాముండా దేవి ఆలయం (చాముండా నందికేశ్వర ధామం)

  चामुंडा देवी मंदिर

  పాలంపూర్ సమీపంలో, కాంగ్రా జిల్లా

  దేవత: దుర్గాదేవి ఉగ్రరూపమైన చాముండ

  పండుగలు: నవరాత్రులు

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లో అత్యధికంగా దర్శించే ఆలయాలలో ఇది ఒకటి. చేరుకోవడం కష్టమైన ఆది హిమాని చాముండా అనే పాత కొండశిఖర ఆలయానికి బదులుగా, భక్తులు సులభంగా చేరుకోగల పీఠంగా దీన్ని సుమారు నాలుగు శతాబ్దాల క్రితం నిర్మించారని నమ్ముతారు. భక్తులు ఇక్కడ మొక్కులు చెల్లించి, ప్రార్థనలు చేస్తారు.

• బైద్యనాథ్ ధామ్

  बैद्यनाथ धाम

  దేవఘర్

  దేవత: బైద్యనాథుడు (వైద్యనాథుడు) రూపంలో శివుడు, జయదుర్గగా అమ్మవారు

  పండుగలు: శ్రావణి మేళా (శ్రావణ మాసం), మహాశివరాత్రి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటిగా పరిగణించే ఈ ఆలయ సముదాయంలో ప్రధాన బైద్యనాథ ఆలయంతో పాటు ఇరవైకి పైగా చిన్న ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఒక ప్రసిద్ధ ఐతిహ్యం ఈ లింగాన్ని రావణుడితో ముడిపెడుతుంది; రావణుడు దీన్ని ఇక్కడ ఉంచగా, అది అక్కడే స్థిరపడిపోయిందని చెబుతారు. సతీదేవి హృదయం పడిందని భక్తులు నమ్మే శక్తి పీఠంగా కూడా ఈ స్థలాన్ని గౌరవిస్తారు.

• ఛిన్నమస్తికా ఆలయం, రజరప్పా

  छिन्नमस्तिका मंदिर, रजरप्पा

  రజరప్పా, రామ్‌గఢ్ జిల్లా

  దేవత: దశ మహావిద్యలలో ఒకరైన ఛిన్నమస్త

  పండుగలు: మకర సంక్రాంతి జాతర, విజయదశమి జాతర

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  రజరప్పా జలపాతం సమీపంలో, దామోదర్, భేరా (భైరవి) నదులు కలిసే చోట ఒక చిన్న గుట్టపై ఈ ఆలయం ఉంది. స్థానిక గిరిజనులు చాలా కాలంగా ఈ ప్రదేశంలో పూజలు చేస్తున్నారు; 18వ శతాబ్దం నాటికి ఇది ఛిన్నమస్త ఆరాధనా కేంద్రంగా స్థిరపడింది. అసలు ఆలయం తర్వాత కనుమరుగైంది; ఇప్పుడు ఒక కొత్త ఆలయంలో పాత విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించారు.

• శిఖర్‌జీ (సమ్మేద శిఖరం)

  सम्मेद शिखर

  పారస్‌నాథ్ కొండ, గిరిడీహ్ జిల్లా · జైన

  దేవత: పార్శ్వనాథునితో సహా ఇరవై నాలుగు మంది తీర్థంకరులలో ఇరవై మంది

  పండుగలు: శిఖర ఆలయాలకు ఏడాది పొడవునా యాత్ర

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  దిగంబర, శ్వేతాంబర సంప్రదాయాలకు చెందిన జైనులు ఈ కొండను అత్యంత ముఖ్యమైన జైన తీర్థంగా గౌరవిస్తారు; ఇరవై మంది తీర్థంకరులు ఇక్కడ మోక్షం పొందారని నమ్ముతారు. యాత్రికులు సాధారణంగా మధుబన్ నుంచి బయలుదేరి, తీర్థంకరుల పాదముద్రలు ఉన్న కొండశిఖర ఆలయాల (టోంక్‌ల) ప్రదక్షిణ మార్గంలో నడుస్తారు. సుమారు 1,365 మీటర్ల ఎత్తుతో ఇది ఝార్ఖండ్‌లోని అత్యంత ఎత్తైన శిఖరం.

• శ్రీకృష్ణ మఠం, ఉడుపి

  ಉಡುಪಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಮಠ

  ఉడుపి

  దేవత: శ్రీకృష్ణుడు

  పండుగలు: పర్యాయ (రెండేళ్లకోసారి బాధ్యతల మార్పిడి), శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  13వ శతాబ్దంలో తత్వవేత్త మధ్వాచార్యులు స్థాపించిన ఈ క్షేత్రాన్ని ఎనిమిది మఠాలు (అష్ట మఠాలు) వంతులవారీగా నిర్వహిస్తాయి. భక్తకవి కనకదాసుతో ముడిపడిన ‘కనకన కిండి’ అనే చిన్న జాలీ కిటికీ గుండా భక్తులు సంప్రదాయంగా స్వామివారిని దర్శిస్తారు.

• కుక్కే సుబ్రహ్మణ్య ఆలయం

  ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಾಲಯ

  సుబ్రహ్మణ్య, దక్షిణ కన్నడ జిల్లా

  దేవత: సర్పాధిపతిగా పూజలందుకునే సుబ్రహ్మణ్యుడు (కార్తికేయుడు)

  పండుగలు: షష్ఠి, నాగర పంచమి (నాగ పంచమి)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  పశ్చిమ కనుమల్లోని కుమారధార నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ ఆలయం, ఇక్కడ ఆశ్రయం పొందాడని చెప్పే వాసుకి సర్పంతో సంప్రదాయంగా ముడిపడి ఉంది. పరశురామ క్షేత్రంలోని పుణ్యస్థలాలలో ఒకటిగా దీన్ని పరిగణిస్తారు; ప్రస్తుతం కర్ణాటక దేవాదాయ శాఖ దీన్ని నిర్వహిస్తోంది.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: జాతకంలో కనిపించే సర్ప దోషం నుంచి ఉపశమనం కోసం భక్తులు నిర్వహించే సర్ప దోష పరిహార, ఆశ్లేష బలి పూజలకు ఈ క్షేత్రం విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

• శారదాంబ ఆలయం, విద్యాశంకర ఆలయం, శృంగేరి

  ಶೃಂಗೇರಿ ಶಾರದಾ ಪೀಠ

  శృంగేరి, చిక్కమగళూరు జిల్లా

  దేవత: శారదాంబ (సరస్వతి); విద్యాశంకరుడు (శివుడు)

  పండుగలు: శారదా నవరాత్రులు, రథోత్సవం

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  తుంగ నది ఒడ్డున ఉన్న శృంగేరి, ఆది శంకరులు స్థాపించారని సంప్రదాయం చెప్పే మఠానికి పీఠస్థానం. అయితే ఈ మఠం ప్రాముఖ్యంలోకి వచ్చింది 14వ శతాబ్దంలోనే అని పండితులు భావిస్తున్నారు. పక్కనే ఉన్న విద్యాశంకర ఆలయం తొలి విజయనగర కాలంలో సుమారు 1338లో పూర్తయింది. ఇందులో హొయసల, విజయనగర శైలుల సమ్మేళనం కనిపిస్తుంది.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: విద్యాశంకర ఆలయ మండపంలో రాశిచక్ర చిహ్నాలు చెక్కిన పన్నెండు స్తంభాలు ఉన్నాయి. సౌర మాసాలను బట్టి ఈ స్తంభాలపై వరుసగా సూర్యకాంతి పడుతుందని ప్రజల నమ్మకం. అయితే, ‘జర్నల్ ఆఫ్ ఆస్ట్రానామికల్ హిస్టరీ అండ్ హెరిటేజ్’లో 2011లో ప్రచురితమైన ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, స్తంభాలు–రాశుల సరిపోలిక ఆలయం నిర్మించిన కాలం కంటే చాలా పూర్వపు యుగానికి మాత్రమే సరిపోతుంది. అందువల్ల ఈ అమరికను ప్రతీకాత్మకమైనదిగా భావించడం మంచిది.

• విరూపాక్ష ఆలయం, హంపి

  ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ

  హంపి, విజయనగర జిల్లా

  దేవత: విరూపాక్షుడు (శివుడు), పంపాదేవి

  పండుగలు: విరూపాక్ష–పంపా కల్యాణోత్సవం, హంపి రథోత్సవం

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  తుంగభద్ర నది ఒడ్డున ఉన్న పూర్వపు విజయనగర రాజధాని హంపి నడిబొడ్డున నిత్యపూజలు జరిగే సజీవ ఆలయం ఇది. దీని ప్రధాన భాగం విజయనగర సామ్రాజ్యం కంటే పురాతనమైనది. విజయనగర రాజుల పోషణలో ఆలయం ఎంతో విస్తరించింది; 1565లో నగరం దోపిడీకి గురైన తర్వాత కూడా ఇక్కడ పూజలు కొనసాగాయి. యునెస్కో జాబితాలోని హంపి స్మారక కట్టడాల సమూహంలో ఇది భాగం.

• శబరిమల శ్రీ ధర్మశాస్తా ఆలయం

  ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം

  శబరిమల, పత్తనంతిట్ట జిల్లా

  దేవత: అయ్యప్ప (ధర్మశాస్త)

  పండుగలు: మండల పూజ, మకరవిళక్కు

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  పెరియార్ పులుల అభయారణ్యంలోని అటవీ కొండపై ఉన్న ఈ క్షేత్రానికి సంప్రదాయ వ్రతదీక్ష పూర్తిచేసుకుని, ఇరుముడి కట్టను మోస్తూ కొండ ఎక్కి చేరుకుంటారు. ఇది నిర్ణీత కాలాల్లో మాత్రమే తెరుచుకుంటుంది. ఏటా లక్షలాది మంది యాత్రికులు ఇక్కడికి వస్తారు. ఆలయ నిర్వహణను ట్రావెన్‌కోర్ దేవస్వం బోర్డు చూస్తోంది.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: ఆలయ వ్యవహారాలపై దేవుని అభీష్టం తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగించే కేరళ జ్యోతిష్యంలోని ప్రశ్న విధానమైన అష్టమంగళ దేవప్రశ్నను శబరిమల ఆలయ అధికారులు అప్పుడప్పుడు నిర్వహిస్తుంటారు.

• గురువాయూర్ శ్రీకృష్ణ ఆలయం

  ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം

  గురువాయూర్, త్రిస్సూర్ జిల్లా

  దేవత: గురువాయూరప్పన్ (విష్ణువు రూపమైన శ్రీకృష్ణుడు)

  పండుగలు: గురువాయూర్ ఏకాదశి, కుంభం ఉత్సవం, శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  తరచుగా ‘దక్షిణ ద్వారక’గా పిలిచే ఈ ఆలయం 14వ శతాబ్దపు ఒక గ్రంథంలో ‘కురువాయూర్’గా కనిపిస్తుంది. అయితే ప్రస్తుతం లభిస్తున్న తొలి ఆలయ పత్రాలు 17వ శతాబ్దానికి చెందినవి. భక్తి కావ్యం నారాయణీయాన్ని మేల్పత్తూర్ నారాయణ భట్టతిరి ఇక్కడే రచించారు. ఆలయ నిర్వహణను గురువాయూర్ దేవస్వం చూస్తోంది.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: ఆలయ విషయాలపై దేవుని అభీష్టం తెలుసుకోవడానికి అష్టమంగళ దేవప్రశ్న నిర్వహించే కేరళ ఆలయాలలో గురువాయూర్ కూడా ఒకటి. 2007లో జరిగిన దేవప్రశ్న 17 ఏళ్లలో మొదటిదని వార్తలు వచ్చాయి.

• శ్రీ పద్మనాభస్వామి ఆలయం

  ശ്രീ പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം

  తిరువనంతపురం

  దేవత: పద్మనాభుడు (అనంతశేషునిపై శయనించిన విష్ణువు)

  పండుగలు: అల్పశి ఉత్సవం, పైంకుని ఉత్సవం, లక్షదీపం

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  తమిళ దివ్య ప్రబంధంలో కీర్తి పొందిన ఈ ఆలయాన్ని ట్రావెన్‌కోర్ రాజు మార్తాండ వర్మ 18వ శతాబ్దంలో ప్రస్తుత రూపంలో పునర్నిర్మించారు. ఆయన తన రాజ్యాన్నే దేవునికి అంకితం చేశారు. 2011లో ఆలయ నేలమాళిగల్లో అపారమైన చారిత్రక సంపద ఉన్నట్లు బయటపడటంతో ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా దృష్టిని ఆకర్షించింది.

• అట్టుకల్ భగవతి ఆలయం

  ആറ്റുകാൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം

  తిరువనంతపురం

  దేవత: అట్టుకల్ అమ్మ (భద్రకాళి; కణ్ణగి అని కూడా భావిస్తారు)

  పండుగలు: అట్టుకల్ పొంగాల (కుంభ మాసం)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  కేరళ రాజధానిలోని ఈ అమ్మవారి ఆలయం, స్థానిక సంప్రదాయం ప్రకారం తమిళ కావ్యం శిలప్పదికారంలోని కథానాయిక కణ్ణగితో ముడిపడి ఉంది. ఏటా జరిగే పొంగాల ఉత్సవంలో మహిళలు నగర వీధుల వెంట కుండల్లో బియ్యంతో నైవేద్యం వండుతారు; ఒక ధార్మిక కార్యక్రమం కోసం మహిళలు అత్యధిక సంఖ్యలో గుమిగూడే సందర్భాలలో ఒకటిగా దీన్ని గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్స్ గుర్తించింది.

• మహాకాళేశ్వర జ్యోతిర్లింగం

  महाकालेश्वर ज्योतिर्लिंग

  ఉజ్జయిని

  దేవత: కాలానికి అధిపతి అయిన మహాకాళుడిగా శివుడు (జ్యోతిర్లింగం)

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి, సింహస్థ కుంభమేళా, శ్రావణ సోమవారాలు

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ప్రాచీన నగరమైన ఉజ్జయినిలో శిప్రా నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ జ్యోతిర్లింగం స్వయంభువుగా వెలిసిందని భక్తుల నమ్మకం. ఉజ్జయిని సప్తపురి (ఏడు పవిత్ర నగరాలు)లో ఒకటి. కుంభమేళా జరిగే నాలుగు ప్రదేశాలలో ఇది కూడా ఒకటి; ఇక్కడ కుంభమేళాను సింహస్థగా నిర్వహిస్తారు.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: ప్రాచీన భారతీయ ఖగోళ శాస్త్రంలో ప్రధాన రేఖాంశం ఉజ్జయిని (ప్రాచీన అవంతి) గుండా వెళ్లేదిగా తీసుకునేవారు. అందువల్ల సిద్ధాంత గణనలకు ఈ నగర రేఖాంశమే ప్రామాణికంగా ఉండేది. రెండవ జై సింగ్ సుమారు 1725లో ఇక్కడ దూరదర్శిని లేకుండా కంటితో పరిశీలించే వేధశాలను నిర్మించాడు.

• మంగళనాథ ఆలయం

  मंगलनाथ मंदिर

  ఉజ్జయిని

  దేవత: మంగళనాథునిగా శివుడు

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  శిప్రా నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ ఆలయం ఉజ్జయినిలో అత్యంత రద్దీగా ఉండే పుణ్యక్షేత్రాలలో ఒకటి. కుజుడికి సంబంధించిన పూజలు, కర్మలు చేయించుకోవడానికి వచ్చే భక్తులు దీనిని విస్తృతంగా దర్శిస్తారు.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: మత్స్య పురాణాన్ని ఉదహరిస్తూ, సంప్రదాయం ఈ స్థలాన్ని కుజుడి జన్మస్థలంగా భావిస్తుంది. జాతకంలో కుజుడు సున్నితమైన స్థానంలో ఉన్నవారు చేయించే కుజ దోష నివారణ (భాత్) పూజకు ఈ క్షేత్రం ప్రసిద్ధి.

• ఓంకారేశ్వర ఆలయం

  ओंकारेश्वर मंदिर

  మాంధాత దీవి, ఖండ్వా జిల్లా

  దేవత: ఓంకారేశ్వరునిగా శివుడు (జ్యోతిర్లింగం), ఎదురుగా ఉన్న ఒడ్డున మమలేశ్వరుడు

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి, కార్తీక పూర్ణిమ

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  పవిత్రమైన ఓంకార అక్షరం ఆకారంలో ఉందని చెప్పే నర్మదా నదిలోని మాంధాత దీవిపై ఈ ఆలయం ఉంది. దీన్ని 11వ శతాబ్దంలో మాళ్వా పరమార రాజులు నిర్మించారని భావిస్తారు; 18వ శతాబ్దంలో హోల్కర్లు పునర్నిర్మించారు.

• కందారియా మహాదేవ ఆలయం

  कंदारिया महादेव मंदिर

  ఖజురాహో, ఛతర్‌పూర్ జిల్లా

  దేవత: శివుడు

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ఖజురాహో ఆలయ సమూహంలో అతిపెద్దది, అత్యంత అలంకృతమైనది అయిన ఈ ఆలయం చందేలుల కాలానికి చెందిన అద్భుత కళాఖండం. ఆకాశాన్నంటే శిఖరాలకు, దట్టమైన శిల్పకళకు ఇది ప్రసిద్ధి. 1986లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తింపు పొందిన ఖజురాహో స్మారకాలలో ఇది భాగం.

• త్ర్యంబకేశ్వర ఆలయం

  त्र्यंबकेश्वर मंदिर

  త్ర్యంబక్, నాసిక్ జిల్లా

  దేవత: శివుడు (పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి)

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి, సింహస్థ కుంభమేళా

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  గోదావరి నది జన్మస్థానానికి సమీపంలో ఉన్న ఈ జ్యోతిర్లింగ ఆలయం ఎన్నో సంప్రదాయ కర్మలకు కేంద్రంగా ఉంది. ప్రస్తుత రాతి ఆలయాన్ని 18వ శతాబ్దంలో పీష్వా బాలాజీ బాజీరావు కాలంలో నిర్మించారు. ఇక్కడి కుశావర్త కుండాన్ని గోదావరి నది జన్మస్థానంగా గౌరవిస్తారు.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: సింహస్థగా పిలిచే నాసిక్–త్ర్యంబక్ కుంభమేళా, గురువు సింహ రాశిలోకి ప్రవేశించినప్పుడు సుమారు ప్రతి పన్నెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి జరుగుతుంది.

• శ్రీ సిద్ధివినాయక గణపతి మందిరం

  श्री सिद्धिविनायक मंदिर

  ప్రభాదేవి, ముంబై

  దేవత: సిద్ధివినాయకునిగా గణపతి

  పండుగలు: వినాయక చవితి, సంకటహర చతుర్థి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  1801లో లక్ష్మణ్ విఠు, దేవుబాయి పాటిల్ తొలిసారిగా నిర్మించిన ఈ ఆలయం, ముంబైలో అత్యధికులు దర్శించే పుణ్యక్షేత్రాలలో ఒకటిగా ఎదిగింది. గర్భగుడి చెక్క తలుపులపై గణపతి అష్టవినాయక రూపాలు ఎనిమిదీ చెక్కి ఉన్నాయి; లోపలి పైకప్పుకు బంగారు పూత పూశారు.

• శని శింగణాపూర్

  शनि शिंगणापूर

  శింగణాపూర్, నెవాసా తాలూకా, అహల్యానగర్ (అహ్మద్‌నగర్) జిల్లా

  దేవత: ఆరుబయట నల్లని శిల రూపంలో పూజలందుకునే శని

  పండుగలు: శని జయంతి, శని అమావాస్య (శనివారం నాడు వచ్చే అమావాస్య)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ఈ గ్రామంలోని శని మందిరానికి భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివస్తారు. ద్వారబంధాలు ఉండి తలుపులు లేని ఇళ్లకు ఈ గ్రామం ప్రసిద్ధి; శని ఈ గ్రామాన్ని రక్షిస్తాడనే స్థానిక విశ్వాసంలో ఈ ఆచారం పాతుకుపోయింది.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: శని గ్రహానికి అంకితమైన అత్యంత ప్రసిద్ధ ఆలయాలలో ఇది ఒకటి; ఇక్కడ పూజకు శనివారాలు, ముఖ్యంగా శనివారం నాడు వచ్చే అమావాస్య అత్యంత శుభప్రదమని భావిస్తారు.

• శ్రీ గోవిందజీ ఆలయం

  ఇంఫాల్

  దేవత: గోవిందజీ రూపంలో రాధాకృష్ణులు

  పండుగలు: జన్మాష్టమి, రథయాత్ర, కార్తీక పూర్ణిమ, వసంత పూర్ణిమ నాడు రాస లీల

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ఇంఫాల్ జిల్లాలోనే అతిపెద్ద వైష్ణవ ఆలయంగా చెప్పే ఈ ఆలయంపై బంగారు పూత పూసిన రెండు గుమ్మటాలు ఉంటాయి. దీన్ని 1846లో మహారాజా నరసింహ నిర్మింపజేశారు. భూకంపం తర్వాత మహారాజా చంద్రకీర్తి ఆలయాన్ని పునర్నిర్మించగా, 1876లో ప్రతిష్ఠ జరిగింది. స్థానిక సంప్రదాయం ఈ విగ్రహాన్ని 1776లో మహారాజా భాగ్యచంద్రతో ముడిపెడుతుంది; ఆ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ సందర్భంగా రాస లీల ప్రదర్శించారని చెబుతారు.

• కాంగ్లా, పఖంగ్బా ఆలయం

  ఇంఫాల్ · ఆదివాసీ

  దేవత: సనామహి మతం (సంప్రదాయ మైతేయి విశ్వాసం)లో ప్రధాన దైవమైన పఖంగ్బా

  పండుగలు: మేరా హౌ చోంగ్బా, పఖంగ్బా చెంగ్ హోంగ్బా

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  మణిపూర్‌ పాత రాజ పీఠమైన కాంగ్లాను మైతేయి ప్రజలు పవిత్రంగా భావిస్తారు. దాని పరిధిలో పఖంగ్బా ఆలయం, సంప్రదాయ మైతేయి శైలిలో నిర్మించిన కాంగ్లా ఉత్త్రా షాంగ్లెన్, చింగ్‌ఖేయ్ ఈకోన్ కొలను వంటి పవిత్ర స్థలాలు ఉన్నాయి. ఇవన్నీ సనామహి మత జీవితంలో ఎంతో ముఖ్యమైనవి.

• నార్తియాంగ్ దుర్గా ఆలయం

  నార్తియాంగ్, పశ్చిమ జైంతియా హిల్స్ జిల్లా

  దేవత: దుర్గాదేవి, స్థానికంగా జైంతేశ్వరి

  పండుగలు: దుర్గా పూజ

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  సుమారు 600 సంవత్సరాల నాటిదిగా భావించే, జైంతియా రాజులతో ముడిపడిన ఈ ఆలయాన్ని శక్తి పీఠాలలో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు; సతీదేవి ఎడమ తొడ ఇక్కడ పడిందని భక్తులు నమ్ముతారు. ఇక్కడి ఆరాధనలో హిందూ, ఖాసీ-జైంతియా ఆచారాలు మిళితమై ఉంటాయి. దుర్గా పూజ సమయంలో అమ్మవారిని అలంకరించిన అరటి కాండంతో సూచిస్తారు; ఆ తర్వాత దాన్ని మింత్‌దు నదిలో నిమజ్జనం చేస్తారు.

• క్రైస్తవుల సహాయమాత మేరీ కేథడ్రల్

  లైతుమ్‌ఖ్రా, షిల్లాంగ్ · క్రైస్తవ

  దేవత: క్రైస్తవుల సహాయమాత మేరీ (రోమన్ కాథలిక్ కేథడ్రల్)

  పండుగలు: క్రిస్మస్, ఈస్టర్

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  కొండ ప్రాంతాలకు వచ్చిన తొలి కాథలిక్ మిషనరీలు 1913లో ఇక్కడ నిర్మించిన చెక్క చర్చి 1936లో అగ్నికి ఆహుతైంది. అదే సంవత్సరం ప్రస్తుత చర్చి నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. ఇది షిల్లాంగ్ ఆర్చ్‌డయోసిస్‌కు చెందిన కేథడ్రల్. టెర్రకోటాతో చేసిన శిలువ మార్గ శిల్పాలు, రంగు అద్దపు కిటికీలకు ఇది ప్రసిద్ధి. 1980లో దీనిని పుణ్యక్షేత్రంగా, యాత్రా కేంద్రంగా ప్రకటించారు.

మిజోరంలో అధికశాతం ప్రజలు క్రైస్తవులు. ఇక్కడ చారిత్రక హిందూ ఆలయాల గురించి విస్తృతంగా నమోదైన సమాచారం లేదు. ఇక్కడి ప్రసిద్ధ ప్రార్థనా స్థలాలు చర్చిలే; వాటిలో ఒకటి మాత్రమే ప్రజలకు అందుబాటులో ఉన్న విశ్వసనీయ ఆధారాల్లో వివరంగా నమోదైంది.

• సోలమన్ ఆలయం

  ఐజాల్ · క్రైస్తవ

  దేవత: క్రైస్తవ ఆరాధన (కోహ్రాన్ థియాంగ్‌లిమ్ చర్చి)

  పండుగలు: క్రిస్మస్

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  కోహ్రాన్ థియాంగ్‌లిమ్ ("పవిత్ర చర్చి") సంఘం నిర్మించిన ఈ భవనానికి 1996లో శంకుస్థాపన జరిగింది. 2017లో క్రిస్మస్ ప్రార్థనతో దీనిని ప్రారంభించారు. పన్నెండు ద్వారాలు, మూలల్లో కిరీటాల్లా కనిపించే గోపురాలతో ఉన్న ఈ పెద్ద చతురస్రాకార భవనంలో లోపల సుమారు 2,000 మంది కూర్చోవచ్చు. ఇది ఐజాల్‌లో అత్యధికంగా సందర్శించే ప్రదేశాలలో ఒకటిగా మారింది.

నాగాలాండ్‌లో అధికశాతం ప్రజలు క్రైస్తవులు. ఇక్కడ విస్తృతంగా నమోదైన హిందూ ఆలయాలు చాలా తక్కువ. ఇక్కడి ప్రసిద్ధ పవిత్ర స్థలాలు చర్చిలు, అలాగే నాగా క్రైస్తవ చరిత్రకు సంబంధించిన ప్రదేశాలు.

• క్రైస్తవుల సహాయమాత మేరీ కేథడ్రల్

  కొహిమా · క్రైస్తవ

  దేవత: క్రైస్తవుల సహాయమాత మేరీ (రోమన్ కాథలిక్ కేథడ్రల్)

  పండుగలు: క్రిస్మస్, ఈస్టర్

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  1991లో కొహిమా కాథలిక్ డయోసిస్ పీఠంగా ప్రతిష్ఠ జరిగిన ఈ కేథడ్రల్ ముఖభాగం సంప్రదాయ నాగా ఇంటిని పోలి ఉంటుంది. ఇందులో కొయ్యతో మలిచిన పెద్ద శిలువ ఉంది. 1944 కొహిమా యుద్ధంలో మరణించినవారి స్మారకంగా దీని నిర్మాణ ఖర్చులో ఎక్కువ భాగాన్ని జపాన్ దాతలు భరించారు. ఇక్కడ యుద్ధ అనుభవజ్ఞుల సయోధ్య సమావేశాలు కూడా జరిగాయి.

• మొలుంగ్‌కిమాంగ్ తొలి ప్రార్థనా మందిర స్థలం

  మొలుంగ్‌కిమాంగ్, మొకోక్‌చుంగ్ జిల్లా · క్రైస్తవ

  దేవత: నాగా కొండల్లో తొలి బాప్టిస్ట్ చర్చి ఏర్పడిన స్థలం

  పండుగలు: తొలి చర్చి వార్షికోత్సవం (22 డిసెంబర్), క్రిస్మస్

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  అస్సామీ సువార్తికుడు గొధులా ఈ ఆవో గ్రామంలో స్థిరపడిన తర్వాత, అమెరికన్ మిషనరీ ఇ. డబ్ల్యు. క్లార్క్ అక్కడికి వచ్చారు. 22 డిసెంబర్ 1872న ఆయన పదిహేను మందికి బాప్తిస్మం ఇచ్చి, గ్రామ ప్రార్థనా మందిరంలో తొలి ప్రభు భోజనాన్ని నిర్వహించారు. ఈ తేదీని నాగాలాండ్‌లో బాప్టిస్ట్ చర్చి ఆరంభంగా గుర్తు చేసుకుంటారు. తొలి ప్రార్థనా మందిరం ఉన్న ప్రదేశాన్ని ఒక స్మారక చిహ్నం సూచిస్తుంది.

• జగన్నాథ ఆలయం

  ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର

  పూరి

  దేవత: బలభద్రుడు, సుభద్రలతో జగన్నాథుడు (విష్ణువు/కృష్ణుని రూపం)

  పండుగలు: రథయాత్ర, స్నాన యాత్ర, నవకళేబరం

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  మొదటి ఆలయాన్ని ఇంద్రద్యుమ్న మహారాజు నిర్మించాడని సంప్రదాయం చెబుతుంది. ప్రస్తుత ఆలయ సముదాయ నిర్మాణాన్ని 12వ శతాబ్దంలో తూర్పు గాంగ రాజు అనంతవర్మ చోడగంగదేవుడు ప్రారంభించారు. నాలుగు చార్ ధామ్ క్షేత్రాల్లో పూరి తూర్పు ధామం. విశేషమేమిటంటే, ఇక్కడి దేవతా విగ్రహాలను పవిత్రమైన వేప చెక్కతో చెక్కుతారు. ప్రతి 8, 12 లేదా 19 సంవత్సరాలకు జరిగే నవకళేబర వేడుకలో వాటిని ఆచారబద్ధంగా కొత్త విగ్రహాలతో మారుస్తారు.

• కోణార్క్ సూర్య దేవాలయం

  କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର

  కోణార్క్, పూరి జిల్లా

  దేవత: సూర్య భగవానుడు

  పండుగలు: చంద్రభాగ మేళా

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  తూర్పు గాంగ రాజు మొదటి నరసింహదేవుని కాలంలో సుమారు క్రీ.శ. 1250లో నిర్మించిన ఈ ఆలయాన్ని, గుర్రాలు లాగే 24 చెక్కిన చక్రాలతో కూడిన సూర్యుని బ్రహ్మాండమైన రాతి రథంగా రూపొందించారు. దీని ప్రధాన శిఖరం కూలిపోయినప్పటికీ, మిగిలిన మండపాన్ని, శిల్పాలను కళింగ వాస్తుశిల్పంలోని అత్యున్నత కళాఖండాలుగా పరిగణిస్తారు. 1984లో యునెస్కో దీన్ని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించింది.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: నవగ్రహాల్లో మొదటివాడైన సూర్యునికి అంకితమైన ఈ ఆలయాన్ని సూర్యుని రథంగా రూపొందించారు. దీని చెక్కిన చక్రాలను తరచుగా సూర్య గడియారాలుగా వర్ణిస్తారు; వాటి నీడను బట్టి రోజులో సమయాన్ని తెలుసుకోవచ్చు.

• లింగరాజ ఆలయం

  ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର

  భువనేశ్వర్

  దేవత: లింగరాజుగా శివుడు

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి, చందన యాత్ర, రుకుణ రథయాత్ర

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  భువనేశ్వర్‌లోని అతిపెద్ద ఆలయమైన ఇది 11వ శతాబ్దం చివరలో ప్రస్తుత రూపాన్ని సంతరించుకుంది. దీని నిర్మాణాన్ని తరచుగా సోమవంశీ రాజు మొదటి యయాతికి ఆపాదిస్తారు. అయితే కొన్ని భాగాలు అంతకంటే పురాతనమైనవి కావచ్చు; గాంగుల కాలంలో తర్వాతి చేర్పులు కూడా జరిగాయి. ఆలయ సముదాయంలోని విష్ణు విగ్రహాలు అప్పట్లో విస్తరిస్తున్న జగన్నాథ సంప్రదాయాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఉత్సవాల సమయంలో యాత్రికులు సమీపంలోని బిందుసాగర్ కొలనులో సంప్రదాయబద్ధంగా స్నానం చేస్తారు.

పంజాబ్‌లో అత్యంత ప్రముఖమైన పవిత్ర స్థలాలు సిక్కు గురుద్వారాలు. హిందూ దుర్గియానా ఆలయం హర్‌మందిర్ సాహిబ్ ఉన్న నగరమైన అమృత్‌సర్‌లోనే ఉంది.

• హర్‌మందిర్ సాహిబ్ (స్వర్ణ దేవాలయం)

  ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ

  అమృత్‌సర్ · సిక్కు

  దేవత: గురు గ్రంథ్ సాహిబ్

  పండుగలు: గురు నానక్ గురుపురబ్, వైశాఖి, బందీ ఛోడ్ దివస్

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  సిక్కు ధర్మంలోని అత్యంత పవిత్రమైన గురుద్వారా అమృత్ సరోవర మధ్యలో ఉంది. ఈ సరోవరం 1577లో గురు రామ్‌దాస్ కాలంలో పూర్తయింది. గురు అర్జన్ ఈ మందిరాన్ని అభివృద్ధి చేసి, 1604లో ఇక్కడ ఆది గ్రంథాన్ని ప్రతిష్ఠించారు. ఇక్కడి లంగర్ ప్రతి సందర్శకుడికీ ఉచిత శాకాహార భోజనం అందిస్తుంది. ప్రతిరోజూ లక్షకు పైగా ప్రజలు ఇక్కడికి వస్తారు.

• దుర్గియానా ఆలయం

  అమృత్‌సర్

  దేవత: లక్ష్మీదేవి, విష్ణువులతో దుర్గాదేవి

  పండుగలు: నవరాత్రులు, దసరా, జన్మాష్టమి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  హర్‌మందిర్ సాహిబ్‌ను పోలిన శైలిలో 1921లో పునర్నిర్మించిన ఈ ఆలయం, తనదైన పవిత్ర సరోవరం మధ్యలో ఉంది. 1893 నాటి అమృత్‌సర్ జిల్లా గెజిటీర్ సహా పాత పత్రాలు, ఈ ప్రదేశంలో అప్పటికే హిందూ యాత్రికులు దర్శించే దేవి మందిరం, కొలను ఉండేవని పేర్కొంటున్నాయి.

• తఖ్త్ శ్రీ కేశ్‌గఢ్ సాహిబ్

  ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ

  ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్, రూప్‌నగర్ జిల్లా · సిక్కు

  దేవత: గురు గ్రంథ్ సాహిబ్

  పండుగలు: వైశాఖి, హోలా మొహల్లా

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  సిక్కు అధికార పీఠాలైన ఐదు తఖ్త్‌లలో ఒకటైన కేశ్‌గఢ్ సాహిబ్, 1699లో గురు గోబింద్ సింగ్ ఖాల్సాను స్థాపించిన ప్రదేశంలో ఉంది. ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్ తొమ్మిదవ, పదవ గురువులకు నివాసస్థలంగా ఉండేది; పట్టణంలోని కోటలను గురు గోబింద్ సింగ్ నిర్మించారు.

• బ్రహ్మ ఆలయం, పుష్కర్

  ब्रह्मा मंदिर, पुष्कर

  పుష్కర్, అజ్మీర్ జిల్లా

  దేవత: సతీమణి గాయత్రితో సృష్టికర్త బ్రహ్మ

  పండుగలు: కార్తీక పూర్ణిమ (పుష్కర్ జాతర)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  సృష్టికర్త బ్రహ్మకు అంకితమైన భారతదేశంలోని అతి కొద్ది ఆలయాలలో ఇది ఒకటి. పవిత్ర పుష్కర్ సరస్సు పక్కన ఉన్న ఈ ఆలయ ప్రస్తుత నిర్మాణం 14వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా చెబుతారు; తర్వాతి కాలంలో దీన్ని పలుమార్లు పునర్నిర్మించారు. ఎర్రని శిఖరం, హంస చిహ్నం వల్ల ఈ ఆలయాన్ని సులభంగా గుర్తించవచ్చు.

• కర్ణీ మాత ఆలయం

  करणी माता मंदिर

  దేశ్‌నోక్, బికనేర్ సమీపంలో

  దేవత: కర్ణీ మాత

  పండుగలు: చైత్ర, ఆశ్వయుజ నవరాత్రులు

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  పూజనీయురాలైన చారణ్ సాధ్వి కర్ణీ మాత నిర్యాణం తర్వాత సుమారు 1530లో ఈ ఆలయం వెలిసింది. శతాబ్దాలుగా భక్తులు దీన్ని విస్తరించారు. ఆలయంలోనే నివసించే వేలాది ఎలుకలకు ఈ ఆలయం ఎంతో ప్రసిద్ధి; ‘కాబా’ అని పిలిచే ఈ ఎలుకలను భక్తులు కాపాడుతూ, ఆహారం పెడతారు.

• దిల్వారా జైన ఆలయాలు

  दिलवाड़ा जैन मंदिर

  మౌంట్ అబూ, సిరోహీ జిల్లా · జైన

  దేవత: ఆదినాథుడు, నేమినాథునితో సహా జైన తీర్థంకరులు

  పండుగలు: మహావీర్ జయంతి, పర్యూషణ

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  శ్వేతాంబర జైన ఆలయాల ఈ సమూహాన్ని 11వ శతాబ్దం నుంచి 16వ శతాబ్దం మధ్య నిర్మించారు. చాళుక్య (సోలంకి) రాజు మొదటి భీముని మంత్రి విమల్ షా ఈ నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించగా, మంత్రి వస్తుపాలుడు దాన్ని విస్తరించాడు. తెల్లని పాలరాతిపై చేసిన అత్యంత సూక్ష్మమైన శిల్పకళకు ఇవి ప్రసిద్ధి.

సిక్కింలో ప్రసిద్ధ పవిత్ర స్థలాలు ప్రధానంగా బౌద్ధ మఠాలు. వీటితో పాటు నేపాలీ భాష మాట్లాడే ప్రజలు, కిరాతీ సమాజాలు పూజించే హిందూ మందిరాలు కూడా ఉన్నాయి.

• రుమ్‌టెక్ మఠం (ధర్మచక్ర కేంద్రం)

  గ్యాంగ్‌టక్ సమీపంలో · బౌద్ధ

  దేవత: టిబెటన్ బౌద్ధంలోని కర్మ కాగ్యూ సంప్రదాయానికి పీఠం

  పండుగలు: లోసార్ (టిబెటన్ కొత్త సంవత్సరం), లోసార్‌కు ముందు గుటోర్ చామ్ నృత్యాలు

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  18వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో 12వ కర్మాపా ఆధ్వర్యంలో ఇక్కడ మొదట ఒక మఠాన్ని నిర్మించారు. 1959లో టిబెట్ నుంచి వచ్చిన 16వ కర్మాపా, ప్రవాసంలో తన పీఠంగా దీనిని పునర్నిర్మించి, 1966లో లోసార్ రోజున ప్రారంభించారు. బంగారు స్తూపంలో ఆయన అవశేషాలను భద్రపరిచారు; ఎదురుగా ఉన్నత బౌద్ధ అధ్యయన కేంద్రం ఉంది.

• పెమయాంగ్‌త్సే మఠం

  పెల్లింగ్ సమీపంలో, గ్యాల్‌షింగ్ జిల్లా · బౌద్ధ

  దేవత: పద్మసంభవుడు (గురు రింపోచే); ప్రముఖ నింగ్మా మఠం

  పండుగలు: టిబెటన్ సంవత్సరం ముగింపులో చామ్ నృత్యాలు (సుమారు ఫిబ్రవరి)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  లామా ల్హాత్సున్ చెంపో స్థాపించిన ఈ మఠం 17వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా సంప్రదాయంగా భావిస్తారు; సుమారు 1705లో దీన్ని విస్తరించారు. దీని పేరుకు సాధారణంగా “పరిపూర్ణమైన ఉదాత్త పద్మం” అని అర్థం చెబుతారు. సిక్కింలోని ఇతర నింగ్మా మఠాలను ఇదే పర్యవేక్షిస్తుంది. మూడు అంతస్తుల ప్రార్థనా మందిరాన్ని భూకంపాల తర్వాత ఎన్నోసార్లు మరమ్మతు చేశారు.

• కిరాతేశ్వర మహాదేవ ఆలయం

  किरातेश्वर महादेव मन्दिर

  లెగ్‌షిప్, గ్యాల్‌షింగ్ జిల్లా

  దేవత: కిరాతుల ప్రభువైన కిరాతేశ్వరునిగా శివుడు

  పండుగలు: బాలా చతుర్దశి, మహాశివరాత్రి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  రంగీత్ నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ ఆలయం, శివుడు వేటగాని వేషంలో అర్జునునికి దర్శనమిచ్చి ఆశీర్వదించిన ఘట్టాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. కిరాతీ సమాజం దీన్ని కిరాతేశ్వర మహాదేవ థాన్‌గా గౌరవిస్తుంది; చాలామంది సందర్శకులకు ఇది కేవలం ‘శివ మందిరం’గా తెలుసు.

కావేరి డెల్టాలోని తొమ్మిది నవగ్రహ ఆలయాలు కూడా తమిళనాడులోనే ఉన్నాయి; వాటిని విడిగా చూపించాం.

• మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయం

  மீனாட்சி அம்மன் கோவில்

  మదురై

  దేవత: మీనాక్షి (పార్వతి), సుందరేశ్వరుడు (శివుడు)

  పండుగలు: చిత్తిరై తిరువిళా (మీనాక్షి తిరుకల్యాణం), నవరాత్రులు

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  తొలి తమిళ సాహిత్యం కీర్తించిన మదురై నగరానికి ఇది చారిత్రక హృదయం. పూర్వపు నిర్మాణాలు దెబ్బతిన్న తర్వాత, రంగులు వేసిన శిల్పాలతో నిండిన పద్నాలుగు ఎత్తైన గోపురాలతో కూడిన ప్రస్తుత ఆలయ సముదాయాన్ని ఎక్కువగా 16వ, 17వ శతాబ్దాల్లో మదురై నాయకుల కాలంలో నిర్మించారు.

• బృహదీశ్వర ఆలయం

  தஞ்சை பெரிய கோவில்

  తంజావూరు

  దేవత: బృహదీశ్వరుడు (పెరువుడైయార్ రూపంలోని శివుడు)

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి, సదయ విళా (రాజరాజు జన్మ నక్షత్ర వేడుక)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  చోళ చక్రవర్తి మొదటి రాజరాజు నిర్మించిన ఈ ఆలయం సుమారు క్రీ.శ. 1010లో పూర్తయింది. సుమారు 60 మీటర్ల ఎత్తైన దీని గ్రానైట్ విమానం ఆ కాలపు అత్యంత ఎత్తైన నిర్మాణాల్లో ఒకటి. ఇది యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైన ‘గొప్ప సజీవ చోళ ఆలయాలు’లో భాగం.

• రామనాథస్వామి ఆలయం

  இராமநாதசுவாமி கோயில்

  రామేశ్వరం, రామనాథపురం జిల్లా

  దేవత: రామనాథస్వామి (శివుడు)

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి, తిరుకల్యాణం

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  పంబన్ దీవిలో ఉన్న ఈ ఆలయాన్ని పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాల్లో ఒకటిగా భక్తులు పూజిస్తారు. శ్రీరాముడు ఇక్కడ శివుడిని ఆరాధించాడని సంప్రదాయం చెబుతుంది. సేతుపతి రాజుల కాలంలో 17వ శతాబ్దం నుంచి ఎక్కువగా నిర్మించిన పొడవైన స్తంభాల నడవాలకు, అనేక పవిత్ర బావుల (తీర్థాల) వద్ద చేసే స్నానాలకు ఈ ఆలయం ప్రసిద్ధి.

• శ్రీ రంగనాథస్వామి ఆలయం, శ్రీరంగం

  ஸ்ரீரங்கம் ரங்கநாதசுவாமி கோயில்

  శ్రీరంగం, తిరుచిరాపల్లి

  దేవత: రంగనాథుడు (శయన రూపంలోని విష్ణువు)

  పండుగలు: వైకుంఠ ఏకాదశి, పంగుని ఉత్తిరం

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  కావేరి, కొల్లిడం నదుల మధ్యనున్న దీవిలో ఈ ఆలయం ఉంది. ఆళ్వార్లు కీర్తించిన 108 దివ్యదేశాల జాబితాలో ఇది మొదటిది. వరుసగా ఉన్న ఏడు ప్రాకారాలతో కూడిన ఈ ఆలయం, ప్రపంచంలో ఇప్పటికీ పూజలు జరుగుతున్న అతిపెద్ద ఆలయ సముదాయాల్లో ఒకటి. ఆచార్య రామానుజుల కార్యక్షేత్రానికి కూడా ఇది ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండేది.

• శ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామి ఆలయం, యాదగిరిగుట్ట (యాదాద్రి)

  యాదగిరి లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం

  యాదగిరిగుట్ట, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా

  దేవత: లక్ష్మీనరసింహుడు (విష్ణువు)

  పండుగలు: బ్రహ్మోత్సవాలు, నరసింహ జయంతి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  పౌరాణిక సంప్రదాయం ప్రకారం, యాద మహర్షికి నరసింహస్వామి ఐదు రూపాల్లో దర్శనమిచ్చిన కొండపై గుహాలయం ఇది. అందుకే ఈ క్షేత్రానికి పంచ నరసింహ క్షేత్రం అనే పేరు వచ్చింది. 2016 నుంచి 2022 మధ్య ఆలయాన్ని నల్లరాతితో విస్తృతంగా పునర్నిర్మించి, మార్చి 2022లో భక్తుల దర్శనార్థం తిరిగి తెరిచారు.

• శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామి ఆలయం, భద్రాచలం

  భద్రాచలం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామి దేవస్థానం

  భద్రాచలం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా

  దేవత: సీతా లక్ష్మణ సమేత శ్రీరాముడు

  పండుగలు: శ్రీరామనవమి (సీతారామ కల్యాణం), వైకుంఠ ఏకాదశి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  గోదావరి ఒడ్డున ఉన్న ఈ ఆలయం గోల్కొండ సుల్తానుల పాలనలో 17వ శతాబ్దంలో రెవెన్యూ అధికారిగా పనిచేసిన కంచెర్ల గోపన్న (భక్త రామదాసు)తో గాఢంగా ముడిపడి ఉంది. ఆలయాన్ని నిర్మించిన లేదా పునరుద్ధరించిన ఘనత ఆయనకే దక్కుతుందని చెబుతారు. ఆ ఖర్చు కారణంగా ఆయనను చెరసాలలో బంధించారని, అక్కడే తన ప్రసిద్ధ భక్తి కీర్తనలు రచించారని ప్రజల విశ్వాసం. అయితే, ఈ విషయంపై ఉన్న కథనాలు భిన్నంగా ఉన్నాయని చరిత్రకారులు పేర్కొంటారు.

• రామప్ప (రుద్రేశ్వర) ఆలయం

  రామప్ప దేవాలయం

  పాలంపేట, ములుగు జిల్లా

  దేవత: రుద్రేశ్వరుడు (శివుడు)

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  13వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కాకతీయుల కాలంలో నిర్మించిన ఈ ఆలయం, దీన్ని చెక్కిన శిల్పి రామప్ప పేరుతోనే ప్రసిద్ధి చెందడం విశేషం. ఇసుకరాతి శిల్పకళ, శిఖరానికి వాడిన నీటిపై తేలే తేలికపాటి ఇటుకలు, నాట్య భంగిమల్లోని మదనికా శిల్పాల కారణంగా ఇది 2021లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తింపు పొందింది.

• వెయ్యి స్తంభాల గుడి (రుద్రేశ్వర స్వామి ఆలయం)

  వెయ్యి స్తంభాల గుడి

  హనుమకొండ, హనుమకొండ జిల్లా

  దేవత: శివుడు, విష్ణువు, సూర్యుడు (మూడు గర్భాలయాల త్రికూటాలయం)

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  నక్షత్రాకారంలో ఉన్న ఈ కాకతీయ ఆలయాన్ని సంప్రదాయంగా రాజు రుద్రదేవునికి ఆపాదిస్తారు. దీనిని తరచుగా సుమారు క్రీ.శ. 1163 నాటిదిగా చెబుతారు; అయితే ఖచ్చితమైన కాలం విషయంలో ఆధారాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి. అందంగా చెక్కిన స్తంభాల మండపం వల్లే ఆలయానికి ఈ ప్రసిద్ధ పేరు వచ్చింది. ఏకశిలా నంది శివుని గర్భాలయానికి అభిముఖంగా ఉంటుంది.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: మూడు గర్భాలయాలలో ఒకటి సూర్యుడికి అంకితం; ఇక్కడ శివుడు, విష్ణువులతో పాటు సూర్యుడిని కూడా పూజిస్తారు.

• త్రిపుర సుందరి ఆలయం (మాతాబరి)

  ত্রিপুরা সুন্দরী মন্দির

  ఉదయ్‌పూర్, గోమతి జిల్లా

  దేవత: త్రిపుర సుందరి (త్రిపురేశ్వరి); పక్కన చిన్న చండీ విగ్రహం

  పండుగలు: దీపావళి మేళా

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  సుమారు 1501లో రాజు ధన్య మాణిక్య బెంగాలీ ఏకరత్న శైలిలో నిర్మించిన ఈ ఆలయాన్ని 51 శక్తి పీఠాలలో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. తాబేలు ఆకారంలో ఉన్న కొండపై ఉండటం వల్ల దీనికి కూర్మ పీఠం అనే పేరు వచ్చింది. సమీపంలోని కల్యాణ సాగర్ సరస్సులో తాబేళ్లు ఉంటాయి; భక్తులు వాటికి ఆహారం వేస్తారు.

• ఉనకోటి

  ঊনকোটি

  కైలాషహర్ సమీపంలో, ఉనకోటి జిల్లా

  దేవత: శివుడు (ఉనకోటీశ్వర కాలభైరవుడు), రాతిలో చెక్కిన ఇతర దేవతలు

  పండుగలు: అశోకాష్టమి జాతర (ఏప్రిల్)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  శైలిని బట్టి సుమారు 7-9వ శతాబ్దాల నాటివిగా భావించే రాతి శిల్పాలతో నిండిన కొండవాలు ఇది. దుర్గ, గణపతి, నంది శిల్పాలతో పాటు సుమారు 30 అడుగుల ఎత్తైన శివుని శిరస్సు ఇక్కడ ప్రధాన ఆకర్షణగా కనిపిస్తుంది. రాళ్లుగా మారిన దేవతల ఐతిహ్యం నుంచి వచ్చిన ఈ పేరుకు "కోటికి ఒకటి తక్కువ" అని అర్థం. ఈ స్థలం భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ సంస్థ రక్షణలో ఉంది.

• కాశీ విశ్వనాథ ఆలయం

  काशी विश्वनाथ मंदिर

  వారణాసి

  దేవత: విశ్వానికి ప్రభువైన విశ్వనాథునిగా శివుడు (జ్యోతిర్లింగం)

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి, రంగభరీ ఏకాదశి, దేవ దీపావళి (కార్తీక పూర్ణిమ)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటైన ఈ ఆలయం, అత్యంత పురాతనమైన సజీవ నగరాలలో ఒకటిగా, హిందూ విద్యలకు పూజనీయ కేంద్రంగా పేరొందిన వారణాసిలో ఉంది. శతాబ్దాల కాలంలో ఇది ఎన్నోసార్లు ధ్వంసమై, మళ్లీ మళ్లీ నిర్మితమైంది. ప్రస్తుత ఆలయాన్ని 1780లో ఇండోర్‌కు చెందిన మరాఠా రాణి అహల్యాబాయి హోల్కర్ నిర్మించారు.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: స్థానిక సమయాన్ని, సూర్యుడు, నక్షత్రాలు, గ్రహాల స్థానాలను కొలవడానికి, గ్రహణాలను లెక్కించడానికి 1737లో మహారాజా రెండవ జై సింగ్ నిర్మించిన వేధశాల (జంతర్ మంతర్) కూడా వారణాసిలో ఉంది; ఇందులో దూరదర్శిని లేకుండా కంటితోనే పరిశీలిస్తారు.

• బాంకే బిహారీ ఆలయం

  बाँके बिहारी मंदिर

  బృందావనం, మథుర జిల్లా

  దేవత: రాధాకృష్ణుల ఏకరూపమైన బాంకే బిహారీ

  పండుగలు: జన్మాష్టమి, హోలీ, శరత్ పూర్ణిమ

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ఈ విగ్రహాన్ని మొదట భక్తకవి, సంగీతకారుడు స్వామి హరిదాస్ బృందావనంలోని నిధివనంలో పూజించారు. సుమారు 1864లో ప్రస్తుత ఆలయం నిర్మించినప్పుడు దీన్ని ఇక్కడికి తరలించారు. స్వామి సొగసైన త్రిభంగ భంగిమలో దర్శనమిస్తారు. ఆత్మీయంగా, ఉత్సవ వైభవంతో జరిగే పూజలకు ఈ ఆలయం ప్రసిద్ధి.

• వింధ్యవాసిని ఆలయం

  विंध्यवासिनी मंदिर

  వింధ్యాచల్, మీర్జాపూర్ జిల్లా

  దేవత: దుర్గాదేవి రూపమైన వింధ్యవాసిని

  పండుగలు: నవరాత్రులు, కజరీ ఉత్సవం

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  వింధ్యాచల్‌లో గంగా నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ ఆలయాన్ని శక్తి పీఠాలలో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. దీని పేరుకు వింధ్య పర్వతాలలో నివసించే దేవి అని అర్థం. సమీపంలోని అష్టభుజా దేవి, కాళీ ఖోహ్ ఆలయాలతో కలిసి ఇది ఒక సంప్రదాయ యాత్రా మార్గాన్ని పూర్తి చేస్తుంది.

• కేదారనాథ్ ఆలయం

  केदारनाथ मंदिर

  కేదారనాథ్, రుద్రప్రయాగ్ జిల్లా

  దేవత: శివుడు (పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి)

  పండుగలు: ద్వారాలు తెరిచే వేడుక (అక్షయ తృతీయ సమయంలో), ద్వారాలు మూసివేసే వేడుక (కార్తీక మాసంలో)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  మందాకినీ నది సమీపంలోని గఢ్వాల్ హిమాలయాల్లో, సముద్ర మట్టానికి ఎంతో ఎత్తులో కేదారనాథ్ ఉంది. గౌరీకుండ్ నుంచి సుమారు 17 కి.మీ. దూరం కాలినడకన ప్రయాణించి ఇక్కడికి చేరుకోవాలి. ఇక్కడ తొలిసారిగా ఆలయాన్ని పాండవులే నిర్మించారని ఐతిహ్యం. తీవ్రమైన చలికాలం కారణంగా శీతాకాలంలో స్వామివారి ప్రతిమను ఉఖీమఠ్‌కు తరలిస్తారు.

• బద్రీనాథ్ ఆలయం

  बद्रीनाथ मंदिर

  బద్రీనాథ్, చమోలీ జిల్లా

  దేవత: బద్రీనారాయణ స్వరూపంలోని విష్ణువు

  పండుగలు: ద్వారాలు తెరిచే వేడుక (ఏప్రిల్–మే), జన్మాష్టమి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  నాలుగు చార్ ధామ్ క్షేత్రాలలో ఒకటైన బద్రీనాథ్, వైష్ణవ సంప్రదాయంలోని 108 దివ్యదేశాలలో కూడా ఒకటి. ఈ ఆలయంలో విష్ణువు చిన్న నల్లరాతి విగ్రహం ఉంది. చాలామంది హిందువులు దీనిని స్వయంభువుగా భావిస్తారు. ప్రతి సంవత్సరం ఏప్రిల్ చివరి నుంచి నవంబర్ ప్రారంభం వరకు సుమారు ఆరు నెలల పాటు ఆలయం తెరిచి ఉంటుంది.

• గంగోత్రి ఆలయం

  गंगोत्री मंदिर

  గంగోత్రి, ఉత్తరకాశీ జిల్లా

  దేవత: గంగాదేవి

  పండుగలు: అక్షయ తృతీయ (తిరిగి తెరవడం), గంగా దసరా, దీపావళి (మూసివేత)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  గంగానదికి మూలప్రవాహంగా భావించే భాగీరథి నది ఒడ్డున, సముద్ర మట్టానికి సుమారు 3,200 మీటర్ల ఎత్తులో గంగోత్రి ఉంది. ఇది ఉత్తరాఖండ్‌లోని చార్ ధామ్ క్షేత్రాలలో ఒకటి. శివుడు తన జటాజూటం నుంచి గంగను విడుదల చేసినప్పుడు, ఆమె ఇక్కడే భూమిపై అవతరించిందని హిందూ ఐతిహ్యం చెబుతుంది.

• దక్షిణేశ్వర్ కాళీ ఆలయం

  দক্ষিণেশ্বর কালী মন্দির

  దక్షిణేశ్వర్, కోల్‌కతా

  దేవత: కాళీదేవి స్వరూపమైన భవతారిణి

  పండుగలు: కాళీ పూజ, స్నాన యాత్ర (ప్రతిష్ఠా వార్షికోత్సవం), కల్పతరు దినోత్సవం

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  1847 నుంచి 1855 మధ్యకాలంలో రాణి రాస్‌మణి హుగ్లీ నది తూర్పు ఒడ్డున నవరత్న శైలిలో ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించారు. అదే ఆలయ సముదాయంలో పన్నెండు శివాలయాలు, ఒక రాధాకృష్ణ ఆలయం ఉన్నాయి. ఇక్కడ పూజారిగా సేవలందించిన శ్రీరామకృష్ణ పరమహంసతో, ఈ ఆలయంలోనే నివసించిన శారదాదేవితో ఈ క్షేత్రానికి ఎంతో సన్నిహిత అనుబంధం ఉంది.

• కాళీఘాట్ కాళీ ఆలయం

  কালীঘাট কালী মন্দির

  కాళీఘాట్, కోల్‌కతా

  దేవత: కాళీదేవి

  పండుగలు: కాళీ పూజ, దుర్గా పూజ, పొయిలా బైశాఖ్ (బెంగాలీ నూతన సంవత్సరం)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  51 శక్తిపీఠాలలో ఒకటైన కాళీఘాట్‌లో సతీదేవి కుడి పాదంలోని వేళ్లు పడ్డాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. 15వ, 17వ శతాబ్దాల గ్రంథాల్లోనే ఈ ఆలయ ప్రస్తావన ఉంది. సబర్ణ రాయ్ చౌధురి కుటుంబం పోషణతో, బెంగాల్ ఆట్‌చాలా శైలిలోని ప్రస్తుత ఆలయ భవనం 1809లో పూర్తయింది.

• తారాపీఠ్

  তারাপীঠ

  రాంపుర్‌హాట్ సమీపంలో, బీర్‌భూమ్ జిల్లా

  దేవత: తారాదేవి

  పండుగలు: కౌశికీ అమావాస్య, కాళీ పూజ

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ద్వారకా నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ ఆలయ పట్టణం శాక్త, తాంత్రిక ఆరాధనకు ప్రసిద్ధి చెందిన కేంద్రం. ఇక్కడ తారాదేవి ఆలయం శ్మశానం పక్కనే ఉంది. 19వ శతాబ్దపు సాధువు బామాఖ్యేపాతో ఈ క్షేత్రానికి సన్నిహిత అనుబంధం ఉంది; ఆయన ఇక్కడ ఆరాధన చేసేవారు, ఆయన ఆశ్రమం కూడా సమీపంలోనే ఉంది. ఏడాది పొడవునా బెంగాల్ నుంచే కాకుండా ఇతర ప్రాంతాల నుంచి కూడా యాత్రికులు ఇక్కడికి వస్తుంటారు.

ఈ దీవుల్లోని ప్రార్థనా స్థలాలను 19వ శతాబ్దం చివరి కాలం నుంచి ఇక్కడికి వచ్చి స్థిరపడిన సమాజాలే ఎక్కువగా నిర్మించాయి. వాటిలో కొన్ని మాత్రమే ప్రజలకు అందుబాటులో ఉన్న విశ్వసనీయ ఆధారాల్లో నమోదయ్యాయి. దీవుల మూలవాసుల సొంత పవిత్ర సంప్రదాయాలు ప్రజా యాత్రా స్థలాలు కావు.

• శ్రీ వెట్రిమలై మురుగన్ ఆలయం

  పోర్ట్ బ్లెయిర్ (శ్రీ విజయపురం), దక్షిణ అండమాన్

  దేవత: మురుగన్ (సుబ్రహ్మణ్యస్వామి)

  పండుగలు: ఏడాది పొడవునా జరిగే ప్రధాన హిందూ పండుగలు

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ద్రావిడ శైలిలో నిర్మించిన ఈ ఆలయం 1920ల చివరి నుంచి 1930ల ప్రారంభం మధ్య పూర్తయింది. వలస పాలనా యంత్రాంగంలో పనిచేసిన తమిళ ఉద్యోగుల ఆరాధనతో ఇది అభివృద్ధి చెందింది. మొదట రాస్ దీవిలో ప్రారంభమై, స్వాతంత్ర్యం తర్వాత పోర్ట్ బ్లెయిర్‌కు మార్చారని చెబుతారు. దీని రూపకల్పన చెన్నైలోని కందకోట్టం ఆలయాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఇది దీవుల్లోని ప్రధాన హిందూ పుణ్యక్షేత్రం.

చండీగఢ్ ఒక ప్రణాళికాబద్ధమైన ఆధునిక నగరం. ఈ ప్రాంతంలోని ప్రసిద్ధ మందిరాలైన మాతా మనసా దేవి, చండీ మందిర్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి వెలుపల, హర్యానాలోని పంచ్‌కులా జిల్లాలో ఉన్నాయి; వాటిని హర్యానా కింద చూపించాం. కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పరిధిలో ఉన్న ఒకే ఒక మందిరాన్ని మాత్రమే నమ్మదగిన ఆధారంతో నమోదు చేయగలిగాం.

• గురుద్వారా కూహ్నీ సాహిబ్

  మనీ మాజ్రా, చండీగఢ్ · సిక్కు

  దేవత: గురు గ్రంథ్ సాహిబ్

  పండుగలు: గురు గోబింద్ సింగ్ గురుపురబ్

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  సరిహద్దుకు అవతల ఉన్న మనసా దేవి ఆలయం నుంచి సుమారు ఒక కిలోమీటరు దూరంలో, మనీ మాజ్రాలో ఈ గురుద్వారా ఉంది. గురు గోబింద్ సింగ్ ఇక్కడ బస చేసిన జ్ఞాపకార్థం దీనిని ఏర్పాటు చేశారు. సిక్కు సంప్రదాయం ప్రకారం, అన్‌పూర్ణ అనే భక్తురాలి కోరిక మేరకు 17వ శతాబ్దం చివరలో గురువు ఇక్కడికి వచ్చి ఈ స్థలంలో ధ్యానం చేశారు.

ఈ చిన్న కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో బాగా నమోదైన పవిత్ర స్థలాలు చాలా తక్కువ. కింద పేర్కొన్న రెండు స్థలాలూ డయ్యూలో ఉన్నాయి. పోర్చుగీసు కాలం నాటి చర్చిలు కూడా ఇక్కడి వారసత్వంలో భాగంగా ఉన్నాయి.

• గంగేశ్వర మహాదేవ ఆలయం

  డయ్యూ సమీపంలోని ఫుదమ్ గ్రామం

  దేవత: గంగేశ్వర రూపంలో శివుడు

  పండుగలు: మహాశివరాత్రి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  సముద్ర తీరంలోని ఈ ఆలయంలో రాళ్ల మధ్య ఐదు శివలింగాలు ఉన్నాయి. అలలు వాటిపైకి వచ్చి ప్రవహిస్తాయి; పోటు సమయంలో అవి దాదాపు పూర్తిగా నీటిలో మునిగిపోతాయి. పాండవులు వనవాస సమయంలో శివుని ఆరాధిస్తూ ఈ లింగాలను ప్రతిష్ఠించారని స్థానిక సంప్రదాయం చెబుతుంది.

• సెయింట్ పాల్ చర్చి

  డయ్యూ · క్రైస్తవ

  దేవత: సెయింట్ పాల్‌కు, అమలోద్భవి మాతకు అంకితం

  పండుగలు: క్రిస్మస్, ఈస్టర్

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  16వ శతాబ్దంలో డయ్యూ పోర్చుగీసుల అధీనంలోకి వచ్చిన తర్వాత వారు నిర్మించిన సెయింట్ పాల్ చర్చి, ఈ దీవిలోని పోర్చుగీసు కాలం నాటి మూడు చర్చిలలో ఒకటి. ఇక్కడ ఇప్పటికీ ప్రార్థనలు జరుగుతాయి. ఎంతో సున్నితమైన అలంకరణలతో ఉన్న దీని బరోక్ ముఖభాగాన్ని భారతదేశంలో ఈ శైలికి చెందిన అత్యుత్తమ కట్టడాల్లో ఒకటిగా భావిస్తారు.

• లక్ష్మీనారాయణ ఆలయం (బిర్లా మందిర్)

  लक्ष्मीनारायण मंदिर

  న్యూఢిల్లీ

  దేవత: లక్ష్మీదేవి, నారాయణుడు (విష్ణువు)

  పండుగలు: జన్మాష్టమి, దీపావళి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  పారిశ్రామికవేత్త జుగల్ కిశోర్ బిర్లా 1933–1939 మధ్య ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించారు. అన్ని కులాల వారికీ ఆలయం తెరిచి ఉండాలనే షరతుతో మహాత్మా గాంధీ దీనిని ప్రారంభించారు. ఒడిశా శైలితో ప్రభావితమైన రూపకల్పనతో నిర్మించిన ఈ ఆలయంలో శివుడు, గణపతి, హనుమంతుడు, బుద్ధుడి మందిరాలు కూడా ఉన్నాయి.

• స్వామినారాయణ అక్షరధామ్

  स्वामीनारायण अक्षरधाम

  తూర్పు ఢిల్లీ, నోయిడా సరిహద్దు సమీపంలో

  దేవత: స్వామినారాయణుడు

  పండుగలు: దీపావళి, అన్నకూట్, స్వామినారాయణ జయంతి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  బీఏపీఎస్ స్వామినారాయణ సంస్థ నిర్మించిన ఈ విశాల ఆలయ ప్రాంగణం 2005లో ప్రారంభమైంది. ఇక్కడ సంప్రదాయ హిందూ వాస్తుశిల్పం, హస్తకళా నైపుణ్యం కనిపిస్తాయి. కేంద్ర మందిరం చుట్టూ స్వామినారాయణుని జీవితం గురించిన ప్రదర్శనశాలలు, ఉద్యానవనాలు, జల ప్రదర్శన ఉన్నాయి.

• కాల్కాజీ మందిరం

  कालकाजी मंदिर

  కాల్కాజీ, దక్షిణ ఢిల్లీ

  దేవత: కాళీ (కాల్కా దేవి)

  పండుగలు: నవరాత్రులు

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ఈ అమ్మవారి ఆలయం పేరు మీదుగానే చుట్టుపక్కల ప్రాంతానికి కాల్కాజీ అనే పేరు వచ్చింది. ఈ ఆలయం ఎంతో పురాతనమైనదని భావిస్తారు. అయితే, ఇప్పుడు మిగిలి ఉన్న భాగాలలో పురాతనమైనవి 18వ శతాబ్దానికి చెందినవి. ప్రధాన నిర్మాణం 1764 తర్వాతిదే; ఆ తర్వాతి దశాబ్దాల్లో స్థానిక వ్యాపారులు గదులు కట్టించారు.

• గురుద్వారా బంగ్లా సాహిబ్

  गुरुद्वारा बंगला साहिब

  కనాట్ ప్లేస్, న్యూఢిల్లీ · సిక్కు

  దేవత: గురు గ్రంథ్ సాహిబ్

  పండుగలు: గురు హర్ కృష్ణ గురుపురబ్, గురు నానక్ గురుపురబ్

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ఒకప్పుడు ఆంబర్ రాజు మొదటి జై సింగ్ బంగ్లాగా ఉన్న ఈ స్థలంలో ఎనిమిదవ సిక్కు గురువు గురు హర్ కృష్ణ బస చేశారు; ఆయనతో ఈ స్థలానికి ప్రత్యేక అనుబంధం ఉంది. 1783లో సర్దార్ బఘేల్ సింగ్ దీన్ని గురుద్వారాగా పునర్నిర్మించారు. బంగారు గుమ్మటం, పవిత్ర సరోవరం ఈ గురుద్వారా ప్రత్యేకతలు.

• వైష్ణో దేవి ఆలయం

  త్రికూట పర్వతాలు, కట్రా (రియాసీ జిల్లా)

  దేవత: మహాకాళి, మహాలక్ష్మి, మహాసరస్వతుల సమష్టి రూపంగా పూజలందుకునే వైష్ణో దేవి

  పండుగలు: నవరాత్రులు, దీపావళి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ఈ గుహాలయం త్రికూట పర్వతంపై సుమారు 1,500 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది; కట్రా నుంచి సుదీర్ఘమైన ఎగుడు కాలిబాటలో ఇక్కడికి చేరుకోవాలి. ఏటా లక్షలాది మంది యాత్రికులు వచ్చే ఈ క్షేత్రం, భారతదేశంలో అత్యధికులు దర్శించే హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలలో ఒకటి. 1986 నుంచి దీన్ని శ్రీ మాతా వైష్ణో దేవి పుణ్యక్షేత్ర బోర్డు నిర్వహిస్తోంది.

• అమర్‌నాథ్ గుహాలయం

  పహల్గాం తహసీల్, అనంతనాగ్ జిల్లా

  దేవత: సహజంగా ఏర్పడే మంచు లింగం రూపంలో పూజలందుకునే శివుడు

  పండుగలు: అమర్‌నాథ్ యాత్ర (శ్రావణ మాసం, జూలై-ఆగస్టు)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  దాదాపు 3,900 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ఈ హిమాలయ గుహ వేసవిలో కొద్దికాలం మాత్రమే యాత్రికులకు తెరిచి ఉంటుంది. నీలమత పురాణం, కల్హణుని 12వ శతాబ్దపు రాజతరంగిణి వంటి కాశ్మీరీ గ్రంథాల్లో అమరేశ్వర యాత్ర ప్రస్తావన ఉంది. అందువల్ల ఈ యాత్రకు సుదీర్ఘమైన లిఖితపూర్వక చరిత్ర ఉంది.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: మంచు లింగం చంద్రకళలను బట్టి పెరుగుతూ తరుగుతూ ఉంటుందని భక్తుల నమ్మకం; యాత్రా కాలం చాంద్రమాన శ్రావణ మాసం ప్రకారం నిర్ణయమవుతుంది.

• రఘునాథ్ ఆలయం

  జమ్మూ

  దేవత: శ్రీరాముడు (రఘునాథుడు)

  పండుగలు: శ్రీరామనవమి, దీపావళి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  డోగ్రా పాలకుడు మహారాజా గులాబ్ సింగ్ 1835లో ప్రారంభించి, ఆయన కుమారుడు రణబీర్ సింగ్ 1860లో పూర్తి చేసిన ఈ ఏడు ఆలయాల సముదాయానికి బంగారు పూత పూసిన శిఖరాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడి గ్రంథాలయంలో వేలాది వ్రాతప్రతులు ఉన్నాయి; వాటిలో శారదా లిపిలోని సంస్కృత గ్రంథాల విశిష్ట సేకరణ కూడా ఉంది.

• శంకరాచార్య ఆలయం (జ్యేష్ఠేశ్వర)

  జబర్వాన్ కొండ, శ్రీనగర్

  దేవత: శివుడు

  పండుగలు: హేరత్ (మహాశివరాత్రి)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  శ్రీనగర్ లోయ నేల నుండి సుమారు 300 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ఈ రాతి ఆలయం నగరాన్ని, దాల్ సరస్సును వీక్షించేలా ఉంది. ఇది భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ సంస్థ ఆధ్వర్యంలోని కేంద్ర రక్షిత స్మారక చిహ్నం. మహాశివరాత్రికి కాశ్మీరీల స్థానిక పేరు అయిన హేరత్ సందర్భంగా కాశ్మీరీ హిందువులు ప్రత్యేకంగా ఇక్కడికి వస్తారు.

లడాఖ్‌లోని ప్రసిద్ధ పవిత్ర స్థలాలు ప్రధానంగా టిబెటన్ బౌద్ధ మఠాలు (గోంపాలు).

• హెమిస్ బౌద్ధ మఠం

  హెమిస్, లేహ్ సమీపంలో · బౌద్ధ

  దేవత: పద్మసంభవుడు (గురు రింపోచే), బుద్ధులు; ద్రుక్పా పరంపర

  పండుగలు: హెమిస్ త్సేచు (పద్మసంభవుని గౌరవార్థం నిర్వహించే ముసుగు నృత్యోత్సవం, సుమారు జూన్‌లో)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ద్రుక్పా పరంపరకు చెందిన హెమిస్, లేహ్ నుండి సుమారు 45 కి.మీ. దూరంలో సింధు నది ఒడ్డున ఉంది. ఇక్కడ చాలా కాలం క్రితమే ఒక మఠం ఉండేది; 1672లో లడాఖీ రాజు సెంగే నామ్‌గ్యాల్ కాలంలో దీన్ని పునఃస్థాపించారు. దీని ప్రాంగణంలో ఎనభై నాలుగు మహాసిద్ధుల చిత్రాల ప్రదర్శనశాల ఉంది.

• థిక్సే బౌద్ధ మఠం

  థిక్సే, లేహ్‌కు తూర్పున సుమారు 19 కి.మీ. · బౌద్ధ

  దేవత: మైత్రేయ బుద్ధుడు (ప్రధాన విగ్రహం); గెలుగ్ శాఖ

  పండుగలు: గుస్తోర్ ఆచారం (తొమ్మిదవ టిబెటన్ మాసం, అక్టోబర్-నవంబర్)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  గెలుగ్ శాఖకు చెందిన, కొండపై ఉన్న ఈ పన్నెండు అంతస్తుల సముదాయాన్ని తరచూ లాసాలోని పొటాలా రాజభవనంతో పోలుస్తారు. దీని మూలాలు త్సోంగ్‌ఖాపా శిష్యులు 15వ శతాబ్దంలో చేసిన స్థాపనకు చెందినవి. దలైలామా 1970లో సందర్శించిన సందర్భంగా నిర్మించిన మైత్రేయ ఆలయంలో సుమారు 15 మీటర్ల ఎత్తైన విగ్రహం ఉంది.

• డిస్కిట్ బౌద్ధ మఠం

  డిస్కిట్, నుబ్రా లోయ · బౌద్ధ

  దేవత: కిరీటధారి బుద్ధుడు (చో రింపోచే); గెలుగ్ శాఖ

  పండుగలు: దోస్మోచే (ఫిబ్రవరి)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  నుబ్రా లోయలో అత్యంత పురాతనమైన, అతిపెద్ద మఠమైన డిస్కిట్‌ను 14వ శతాబ్దంలో త్సోంగ్‌ఖాపా శిష్యుడొకరు స్థాపించారని సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఇది థిక్సే మఠానికి అనుబంధ శాఖ; ఈ ప్రాంతపు పిల్లల కోసం ఒక పాఠశాలను కూడా నడుపుతోంది.

లక్షద్వీప్ జనాభాలో అధికశాతం ప్రజలు ముస్లింలు. ఈ దీవుల్లో విస్తృతంగా నమోదైన హిందూ ఆలయాలు లేవు. ఇక్కడ అత్యధికంగా నమోదైన పవిత్ర వారసత్వం చారిత్రక మసీదులు; వాటిని గౌరవంతో ఇక్కడ పేర్కొంటున్నాం. వాటికి జ్యోతిష్యంతో ఎలాంటి సంబంధం లేదు.

• ఉజ్రా మసీదు

  కవరత్తి · ఇస్లామిక్

  దేవత: మసీదు; షేక్ మొహమ్మద్ కాసిం సమాధి ఇక్కడ ఉంది

  పండుగలు: ఈద్ అల్-ఫిత్ర్ (రంజాన్), ఈద్ అల్-అధా (బక్రీద్)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  కవరత్తిలోని ఈ 17వ శతాబ్దపు మసీదును షేక్ మొహమ్మద్ కాసింకు ఆపాదిస్తారు. ప్రాంగణంలోని ఆయన సమాధిని దీవి ప్రజలు గౌరవిస్తారు. సముద్రంలో కొట్టుకొచ్చిన ఒకే చెక్కముక్కతో చెక్కారని చెప్పే అలంకృత పైకప్పుకు, చెక్కిన స్తంభాలకు ఈ మసీదు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆవరణలోని బావి నీటికి స్వస్థపరిచే గుణం ఉందని భక్తులు నమ్ముతారు.

• జుమా మసీదు, ఆండ్రోత్

  ఆండ్రోత్ · ఇస్లామిక్

  దేవత: మసీదు; సంత్ ఉబైదుల్లా సమాధి ఇక్కడ ఉంది

  పండుగలు: ఈద్ అల్-ఫిత్ర్ (రంజాన్), ఈద్ అల్-అధా (బక్రీద్)

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  ఇస్లాంను స్వీకరించిన దీవుల్లో ఆండ్రోత్‌దే మొదటిదని చెబుతారు. లక్షద్వీప్ అంతటా ఇస్లాంను బోధించి, ఈ దీవిలోనే కన్నుమూశారని నమ్మే సంత్ ఉబైదుల్లా సమాధి ఉన్న ప్రదేశంగా ఇక్కడి జుమా మసీదును భక్తులు గౌరవిస్తారు.

తిరునళ్ళారు శని ఆలయం ఉన్న కారైకల్, పుదుచ్చేరి కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలోని ఒక జిల్లా.

• మణకుళ వినాయగర్ ఆలయం

  மணக்குள விநாயகர் கோவில்

  పుదుచ్చేరి

  దేవత: గణపతి (మణకుళ వినాయగర్)

  పండుగలు: వినాయక చవితి, విజయదశమి బంగారు రథోత్సవం

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  సముద్ర తీరానికి సమీపంలో ఉన్న ఈ గణపతి ఆలయం పుదుచ్చేరిలో ఫ్రెంచ్ స్థావరం ఏర్పడక ముందే ఉంది. ఫ్రెంచ్ పాలనలో దీన్ని తొలగించే ప్రయత్నాలు జరిగాయని, స్థానికుల తీవ్ర నిరసనతో వాటిని విరమించుకున్నారని కథనాలు చెబుతున్నాయి. పట్టణ ప్రజలకు అత్యంత ప్రియమైన ఈ ఆలయాన్ని 2015లో పునరుద్ధరించారు.

• తిరునళ్ళారు దర్భారణ్యేశ్వర ఆలయం

  திருநள்ளாறு தர்ப்பாரண்யேசுவரர் கோயில்

  తిరునళ్ళారు, కారైకల్ జిల్లా

  దేవత: దర్భారణ్యేశ్వరుడు (శివుడు), ప్రాణేశ్వరి (పార్వతి); శని సన్నిధి కూడా ఉంది

  పండుగలు: శని పెయర్చి (శని రాశి మార్పు), మహాశివరాత్రి

  ఇంకా చదవండికుదించి చూపండి

  సంబందర్, అప్పర్ రచించిన 7వ శతాబ్దపు తేవారం కీర్తనల్లో ఈ శివాలయాన్ని కీర్తించారు. ఆలయ పుష్కరిణి నళ తీర్థంలో స్నానం చేసిన తర్వాత నల మహారాజు శని పీడ నుంచి విముక్తి పొందాడని సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఆలయ నిర్వహణను పుదుచ్చేరి ప్రభుత్వ హిందూ మత సంస్థల శాఖ చేపడుతోంది.

  జ్యోతిష్య సంబంధం: నవగ్రహ ఆలయాలలో శనికి అగ్రగణ్యమైన క్షేత్రం ఇది. సుమారు ప్రతి రెండున్నర సంవత్సరాలకు శని కొత్త రాశిలోకి ప్రవేశించడాన్ని సూచించే శని పెయర్చి సందర్భంగా, పూజకు ముందు నళ తీర్థంలో స్నానం చేయడానికి భారీ సంఖ్యలో భక్తులు ఇక్కడికి వస్తారు.