नऊच का, आणि ‘ग्रह’ का
ग्रह म्हणजे ‘जो पकडतो’ किंवा ‘ग्रासतो’. ज्योतिषात ग्रह म्हणजे आकाशातील भ्रमण करणारे बिंदू; ते आपले लक्ष वेधून घेतात आणि काळाचे स्वरूप घडवतात, असे मानले जाते. ग्रह नऊ आहेत: सूर्यापासून शनीपर्यंत सात दृश्य खगोलीय पिंड आणि राहू व केतू हे दोन छायाबिंदू.
युरेनस, नेपच्यून आणि प्लूटो हे अभिजात पद्धतीचा भाग नाहीत. पाराशरी ज्योतिषात या नऊ ग्रहांच्या आधारेच संपूर्ण विचार केला जातो.
सात दृश्य ग्रह
- सूर्य (रवी): आत्मा, चैतन्य, आत्मविश्वास आणि उद्देशाची जाणीव. वडील, अधिकार आणि शासन यांच्याशी संबंधित. तो सिंह राशीचा स्वामी आहे.
- चंद्र: मन, भावना, स्मरणशक्ती आणि सुखसमाधान. आई, पोषण आणि जनता यांच्याशी संबंधित. तो कर्क राशीचा स्वामी आहे. चंद्र सर्वांत वेगाने भ्रमण करत असल्याने कालनिर्णयात त्याच्या स्थितीला फार महत्त्व असते.
- मंगळ: ऊर्जा, धैर्य, जिद्द आणि कृती करण्याची क्षमता. भावंडे, जमीन आणि स्पर्धा यांच्याशी संबंधित. तो मेष आणि वृश्चिक राशींचा स्वामी आहे.
- बुध: बुद्धिमत्ता, वाणी, विद्या, व्यापार आणि विनोदबुद्धी. मित्र, लेखन आणि गणना यांच्याशी संबंधित. तो मिथुन आणि कन्या राशींचा स्वामी आहे.
- गुरू किंवा बृहस्पती: ज्ञान, गुरुजन, श्रद्धा, संतती आणि उत्कर्ष. परंपरेने सर्वश्रेष्ठ शुभ ग्रह मानला जातो. तो धनु आणि मीन राशींचा स्वामी आहे.
- शुक्र: प्रेम, सौंदर्य, कला, आनंद आणि सुखसोयी. भागीदारी, संगीत आणि सुसंस्कृत जीवनशैलीशी संबंधित. तो वृषभ आणि तूळ राशींचा स्वामी आहे.
- शनि: काळ, शिस्त, संयम, कर्तव्य आणि कष्ट. सेवा, वार्धक्य आणि टिकाऊ परिणामांशी संबंधित. तो मकर आणि कुंभ राशींचा स्वामी आहे.
दोन छायाग्रह
राहू आणि केतू हे भौतिक खगोलीय पिंड नाहीत. चंद्राचा मार्ग सूर्याच्या मार्गाला जिथे छेदतो, ते हे दोन बिंदू आहेत. खगोलशास्त्रात त्यांना उत्तर आणि दक्षिण चंद्रपात म्हणतात. ग्रहणे त्यांच्या जवळ होतात, म्हणूनच परंपरेत त्यांना मोठे महत्त्व दिले जाते. ते नेहमी एकमेकांच्या अगदी समोर असतात आणि राशिचक्रात उलट्या दिशेने फिरतात.
- राहू: इच्छा, महत्त्वाकांक्षा, नवे आणि अपारंपरिक, परदेशी गोष्टी आणि अचानक बदल. ज्या गोष्टीशी त्याचा संबंध येतो, ती तो अनेक पटींनी वाढवतो.
- केतू: अलिप्तता, अंतर्दृष्टी, अध्यात्म आणि सोडून देण्याची वृत्ती. तो तीव्र अंतःस्फूर्ती आणि ‘हे आधीही अनुभवले आहे’ अशी भावना देऊ शकतो.
शुभ आणि पाप ग्रह — न घाबरता
ग्रंथ गुरू, शुक्र, शुक्ल पक्षातील चंद्र आणि सुस्थित बुध यांना नैसर्गिक शुभ ग्रह, तर शनि, मंगळ, सूर्य, राहू आणि केतू यांना नैसर्गिक पाप ग्रह म्हणतात. हे शब्द भीतिदायक वाटू शकतात; पण ते केवळ ग्रहांच्या स्वभावाचे वर्णन करतात. ‘पाप’ ग्रह बहुतेकदा कष्ट, दडपण किंवा वियोग आणतो — आणि नेमक्या अशाच परिस्थितीत माणसे सामर्थ्य आणि कौशल्य कमावतात.
उदाहरणार्थ, अनेक जण शनीला घाबरतात; तरीही सुस्थित शनि हा स्थिर कारकीर्द, संयम आणि कष्टाने मिळवलेला मान देणारा ग्रह आहे. कोणताही ग्रह पूर्णपणे चांगला किंवा वाईट नसतो. तुमच्या कुंडलीतील त्याची राशी, भाव, बल आणि इतर ग्रहांशी असलेले संबंध यांवरून तो कसे फळ देईल, हे ठरते.
मित्र आणि शत्रू ग्रह
प्रत्येक ग्रहाचे नैसर्गिक मित्र, सम आणि शत्रू ग्रह असतात. सूर्य, चंद्र, मंगळ आणि गुरू सहसा एकमेकांना साथ देतात; बुध, शुक्र आणि शनि यांचा दुसरा मैत्रीपूर्ण गट आहे. या संबंधांवरून एखादा ग्रह एखाद्या राशीत किती सहजपणे कार्य करतो, याचा अंदाज ज्योतिषी बांधतात.
ग्रह आपल्या उच्च राशीत सर्वाधिक बलवान आणि नीच राशीत सर्वाधिक दुर्बल असतो. सूर्य मेष राशीत, चंद्र वृषभ राशीत, मंगळ मकर राशीत, बुध कन्या राशीत, गुरू कर्क राशीत, शुक्र मीन राशीत आणि शनि तूळ राशीत उच्चीचा असतो. प्रत्येक ग्रह त्याच्या उच्च राशीच्या अगदी समोरच्या राशीत नीचीचा असतो.
तुमचे नवग्रह पाहा
तुमच्या जन्माच्या वेळी नऊ ग्रहांपैकी प्रत्येक ग्रह कुठे होता, हे तुमची जन्मकुंडली दाखवते. कुंडलीच्या पानावर प्रत्येक ग्रहाची राशी, भाव आणि अंश दिलेले असतात; तसेच एखादा ग्रह वक्री होता का, हेही नमूद केलेले असते.
